Đã từng suy nghĩ về điều gì đó Elon Musk nói mà vẫn còn đọng trong đầu tôi. Mọi người đều nói về thu nhập cơ bản toàn cầu như thể đó là một kịch bản xa vời trong tương lai, nhưng thực ra ông ấy đang tranh luận rằng nó sẽ đến sớm hơn chúng ta nghĩ - và với một lý do khá cụ thể.

Vấn đề là: Musk tin rằng AI sẽ hoàn toàn định hình lại công việc. Không theo kiểu viễn tưởng, mà theo cách thực tế. Ông ấy nói rằng trong đời chúng ta, trí tuệ nhân tạo sẽ trở nên giỏi đến mức hầu hết mọi người sẽ không còn công việc truyền thống nữa. Tại hội nghị VivaTech ở Paris năm 2024, ông còn đi xa hơn cả cuộc thảo luận về thu nhập cơ bản toàn cầu thông thường. Ông nói rằng chúng ta đang hướng tới thu nhập cao toàn cầu - không chỉ là tiền sinh tồn cơ bản, mà là phân phối của cải thực sự trên quy mô lớn.

Cách ông ấy trình bày rất thú vị: trong kịch bản tốt nhất, AI và robot xử lý mọi thứ tốt hơn con người. Vậy tại sao ai đó lại cần phải làm việc? Đó là lúc các chính phủ can thiệp bằng thu nhập cao toàn cầu để giữ cho xã hội vận hành.

Nhưng đây là phần tối hơn. Musk dường như thực sự lo lắng về ảnh hưởng tâm lý của việc mất việc làm. Ông đã đặt câu hỏi này tại cùng hội nghị: nếu máy móc có thể làm mọi thứ tốt hơn bạn, thì cuộc sống của bạn còn ý nghĩa gì không? Hầu hết mọi người không nhận ra rằng phần lớn danh tính và mục đích của họ gắn liền với công việc. Nếu bỏ đi điều đó, bạn có thể đối mặt với trầm cảm lan rộng và phân mảnh xã hội.

Tuy nhiên, Musk vẫn nhìn thấy một con đường trung dung. Ông nghĩ rằng công việc có thể trở thành tùy chọn - thứ bạn làm nếu muốn, như một sở thích hoặc dự án đam mê, chứ không phải thứ cần thiết để sinh tồn. AI sẽ đảm nhận phần nặng nề trong việc sản xuất hàng hóa và dịch vụ, còn con người muốn làm việc vẫn có thể làm. Thu nhập cao toàn cầu đáp ứng mọi nhu cầu của mọi người, và thế giới trở nên hiệu quả và phong phú hơn về tổng thể.

Điểm mấu chốt mà Musk luôn nhắc lại là về ý nghĩa. Khi Elon Musk nói về thu nhập cao toàn cầu như một điều tất yếu, ông không ca ngợi nó như một giấc mơ lý tưởng. Thực ra, ông cảnh báo rằng chúng ta cần phải tìm ra điều gì mang lại mục đích cho con người khi công việc truyền thống trở nên lỗi thời. Đó là một góc nhìn thú vị vì phần lớn những người ủng hộ thu nhập cơ bản toàn cầu tập trung vào khía cạnh tài chính. Góc nhìn của Musk thì hướng tới câu hỏi tồn tại: con người sẽ làm gì khi máy móc làm mọi thứ tốt hơn?

Dù bạn nghĩ ông đúng hay hoàn toàn sai, thì cũng đáng để suy nghĩ về câu hỏi đó. Cuộc trò chuyện về thu nhập cao toàn cầu có thể trông như một vấn đề kinh tế, nhưng Musk xem đó như một câu hỏi về ý nghĩa con người trong thế giới do AI chi phối.