Mắc-xcơ không mua Twitter, mà là sự day dứt từ 25 năm trước

Có những ước mơ không bao giờ chết, chúng chỉ đang chờ thời điểm thích hợp.

Người sinh non năm 1999

Tháng 3 năm 1999, tại Palo Alto, Elon Musk, 27 tuổi, đã đưa ra một quyết định gần như điên rồ vào thời điểm đó.

Anh đã đặt cược toàn bộ số tiền 22 triệu USD kiếm được từ việc bán Zip2 vào một trang web có tên X.com.

Thời đó, Silicon Valley vẫn thuộc về Yahoo và AOL, internet trong mắt mọi người chỉ là các cổng thông tin. Việc đề xuất khái niệm “ngân hàng trực tuyến” vào thời điểm này giống như đang quảng cáo tên lửa trong thời kỳ xe ngựa. Nhưng X.com mà Musk mơ ước không chỉ là một ngân hàng trực tuyến, anh muốn xây dựng một hệ điều hành tài chính trực tuyến: để tất cả dịch vụ tài chính đều có thể thực hiện trên một nền tảng duy nhất: chuyển tiền, đầu tư, vay mượn, bảo hiểm, thậm chí tiêu dùng hàng ngày.

Thời đó, giới Silicon Valley cho rằng chàng trai đến từ Nam Phi này điên rồi.

Đó là thời kỳ dial-up internet, với tiếng kêu chói tai của modem, mở một trang web đôi khi mất tới nửa phút. Việc người dùng chuyển tiền trên mạng với tốc độ 28.8K nghe có vẻ như một trò đùa.

Tư duy lớn đến mức đáng sợ, nhưng thực tế còn tàn nhẫn hơn nhiều.

Chỉ sau một năm, X.com hợp nhất với Confinity của Peter Thiel (tiền thân của PayPal). Đáng lẽ là “tài năng hợp lực”, nhưng kết quả lại biến thành một trò chơi quyền lực của Silicon Valley. Những người tinh anh từ Stanford của Thiel không thích cách Musk hành xử bạo lực và không có quy tắc, cho rằng CEO xuất thân kỹ sư này là một kẻ điên nguy hiểm.

Tháng 9 năm 2000, cơn khủng hoảng ập đến. Musk bay sang Úc để hưởng tuần trăng mật. Vừa mới hạ cánh tại Sydney, chưa kịp ra khỏi sân bay, cuộc gọi từ hội đồng quản trị đã gọi đến: bạn đã bị loại khỏi cuộc chơi rồi.

Peter Thiel tiếp quản mọi thứ. Chỉ vài tháng sau, biển hiệu “X.com” yêu thích của Musk bị tháo xuống, công ty đổi tên thành PayPal.

Cơ sở của “đế chế tài chính” mà Musk đã xây dựng suốt một năm bị nhóm ngân hàng đầu tư mặc vest Brioni xới tung, chỉ còn lại một chức năng đơn giản: thanh toán.

Năm 2002, eBay mua lại PayPal, Musk nhận về 180 triệu USD. Về mặt tài chính, anh thắng lớn, nhưng vào khoảnh khắc đó, anh như một đứa trẻ bị mất đi món đồ chơi yêu thích. Một chiếc gai nhỏ đâm sâu vào trái tim anh.

Trong hai mươi năm sau đó, anh đã chế tạo ra những chiếc xe điện tốt nhất, đưa tên lửa vào không gian và thề sẽ chết trên sao Hỏa. Nhưng mỗi khi nhắc đến PayPal, anh vẫn không giấu nổi sự buồn bã.

X.com mãi là con quỷ trong lòng anh.

Mang “Chậu rửa” vào Phố Wall

Ngày 27 tháng 10 năm 2022, Musk bước vào trụ sở Twitter, tay cầm một chiếc chậu rửa.

Chi tiết này sau đó được truyền thông đưa tin rầm rộ, nhưng tín hiệu thực sự là câu ông viết trên Twitter: “Let that sink in.”

Chơi chữ. Mang chậu rửa vào, cũng là để mọi thứ lắng đọng lại.

Mọi người nghĩ rằng Musk mua Twitter để tự do ngôn luận, hoặc để bênh vực Trump. Sai rồi. Musk muốn trả thù, trả thù cho sự phản bội cách đây 25 năm.

Bước đầu tiên là đổi tên.

X. Một chữ cái, chứa đựng tất cả sự phẫn nộ và tham vọng của ông. Những người đã từng chế nhạo X.com quá vượt xa thời đại, giờ đây sẽ chứng kiến sự hồi sinh của nó trên nền tảng này.

Nhưng Musk rất thông minh. Ông biết không thể làm mọi thứ trong một bước, biến Twitter thành ngân hàng sẽ khiến người dùng sợ hãi. Vì vậy, ông chọn cách cải tổ dần dần.

Đầu năm 2023, X vẫn chủ yếu là một nền tảng mạng xã hội nhẹ nhàng, giới hạn 140 ký tự. Musk bắt đầu điều chỉnh chiến lược nội dung, khuyến khích nhiều nội dung sáng tạo và thảo luận theo thời gian thực. Sau đó là dịch vụ đăng ký trả phí, giúp người dùng quen với việc chi tiêu trên nền tảng.

Đến giữa năm, chức năng tweet dài ra mắt. Người dùng có thể đăng tải nội dung dài hơn, sâu sắc hơn, nền tảng bắt đầu chuyển từ chợ tin nhắn ngắn sang trung tâm thông tin.

Tiếp theo là tăng cường mạnh mẽ chức năng video. Musk muốn biến X thành một nền tảng tiêu thụ thông tin toàn diện, người dùng không còn cần chuyển sang YouTube hoặc các trang video khác.

Cuối năm 2023, chương trình chia sẻ doanh thu dành cho nhà sáng tạo chính thức ra mắt. Nền tảng bắt đầu có hệ sinh thái kinh tế, người dùng có thể kiếm lợi từ nội dung sáng tạo của mình. Đây là bước quan trọng, Musk đang hình thành thói quen giao dịch của người dùng.

Tiếp đó là các bước lớn trong năm 2024.

Xin cấp phép tài chính, xây dựng hệ thống thanh toán… Musk không còn che giấu nữa, ông muốn biến X thành một nền tảng tài chính.

Tháng 1 năm 2026, trưởng dự án X Nikita Bier cho biết, nền tảng đang phát triển chức năng Smart Cashtags, cho phép người dùng khi đăng tin có thể chính xác chỉ định tài sản hoặc hợp đồng thông minh cụ thể.

Người dùng có thể nhúng thẻ $TSLA trong tweet, hiển thị giá cổ phiếu theo thời gian thực. Có vẻ chỉ là một chức năng hiển thị thông tin, nhưng thực chất là mảnh ghép cuối cùng của quá trình tài chính hóa.

Hãy tưởng tượng: bạn thấy một tin về chip mới của Nvidia trên X, giá cổ phiếu ngay lập tức tăng 5%, rồi nhấn vào thẻ $NVDA để đặt mua.

Xã hội, thông tin, giao dịch, ba trong một, đó chính là tầm nhìn Musk từng muốn thực hiện trên X.com.

Từ quảng trường thành phố đến trung tâm thông tin, rồi đến phòng giao dịch. Musk mất hai năm để từng bước dẫn dắt người dùng chấp nhận quá trình chuyển đổi của X.

Để xóa bỏ nghi ngờ của người dùng, Musk đã đưa ra một quyết định chưa từng có: mở mã tất cả các thuật toán.

Ngày 10 tháng 1 năm 2026, Musk thông báo trên X sẽ chính thức mở mã thuật toán đề xuất nội dung mới nhất của nền tảng trong vòng một tuần, bao gồm mã đề xuất nội dung tự nhiên và quảng cáo, sau đó sẽ cập nhật mỗi bốn tuần kèm theo hướng dẫn cho nhà phát triển.

Các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok đều có thuật toán đề xuất “hộp đen”, không ai biết tại sao lại thấy những nội dung này. Khi liên quan đến dịch vụ tài chính, sự thiếu minh bạch này trở thành điểm yếu chí tử.

Musk dùng mã nguồn mở để phá vỡ “hộp đen”. Người dùng có thể kiểm tra mã, nhà phát triển có thể kiểm tra an toàn, cơ quan quản lý có thể giám sát tuân thủ.

Tất cả chỉ để mở đường cho quá trình tài chính hóa.

Chứng thực muộn màng

X.com năm 1999 chết vì “không đúng thời điểm”. Lúc đó internet vẫn là thời kỳ dial-up, tỷ lệ băng thông rộng chưa tới 10%, thanh toán trực tuyến cần hàng chục bước xác thực an ninh, người dùng đầy sợ hãi khi gửi tiền qua mạng.

Quan trọng hơn, môi trường pháp lý cực kỳ nghiêm ngặt. Các cơ quan quản lý ngân hàng coi tài chính internet như một cơn lũ dữ, chính phủ cũng đang mò mẫm vượt qua thử thách. Chiến lược táo bạo của Musk trong thời kỳ bảo thủ đó rõ ràng quá mạo hiểm.

Nhưng lịch sử chứng minh ông đã đúng.

Chỉ là sự xác thực đến quá muộn, và đến từ một nơi không ngờ tới: Trung Quốc.

Năm 2011, WeChat ra đời. Ban đầu chỉ là một phần mềm nhắn tin, nhưng nhanh chóng biến thành siêu ứng dụng mà Musk từng hình dung. Nhắn tin, thanh toán, gọi xe, đặt đồ ăn, quản lý tài chính, mọi thứ đều có thể làm. Alipay cũng từ một dịch vụ thanh toán bên thứ ba đơn giản phát triển thành nền tảng tài chính tổng hợp.

Musk nhìn thấy, lòng nóng như lửa.

Tháng 6 năm 2022, trong cuộc họp toàn thể đầu tiên với nhân viên Twitter, ông công khai nói: “Ở Trung Quốc, người ta gần như sống trên WeChat, vì nó rất tiện lợi, rất hữu ích cho cuộc sống hàng ngày. Tôi nghĩ nếu chúng ta đạt được mức độ này trên Twitter, hoặc thậm chí chỉ gần như vậy, đó sẽ là thành công lớn.”

Lời nói nghe như lời khen WeChat, nhưng cũng là sự tiếc nuối về thất bại 25 năm trước của chính mình. Người Trung Quốc đã mất mười năm để làm những điều mà ông đã muốn làm từ năm 1999.

Giờ là lúc ông.

Thanh toán di động đã thay đổi thói quen tiêu dùng toàn cầu, tiền mã hóa từ đồ chơi của dân chơi trở thành mục tiêu đầu tư của quỹ hưu trí. Công nghệ blockchain biến tài chính phi tập trung thành hiện thực. Các nhà quản lý cũng bắt đầu đón nhận đổi mới.

Ủy ban Chứng khoán Mỹ đã phê duyệt ETF Bitcoin, Liên minh châu Âu triển khai kế hoạch Euro kỹ thuật số, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đang thử nghiệm đồng nhân dân tệ kỹ thuật số.

Musk đã chờ đợi 25 năm, chính là để chờ thời điểm này.

Với nền tảng này, khi nhìn vào Smart Cashtags, bạn sẽ hiểu rõ rằng đối thủ của Musk chưa bao giờ là Zuckerberg.

Meta kiểm soát các mối quan hệ xã hội, Google kiểm soát chỉ mục thông tin, Apple kiểm soát cổng phần cứng. Nhưng cho đến nay, chưa có tập đoàn công nghệ nào thực sự kiểm soát được “dòng tiền” toàn cầu.

Đây mới chính là điểm kết thúc của X. Tài chính là giao thức nền tảng của thế giới kinh doanh. Ai kiểm soát dòng tiền, người đó nắm chặt cổ họng của nền kinh tế số. Điều này còn mạnh mẽ hơn việc làm một công cụ tìm kiếm hay bán điện thoại.

Musk đang định hình lại một chuỗi liên kết nhanh từ “thông tin” đến “quyết định” rồi đến “hành động”. Hãy tưởng tượng: Musk đăng một tweet về công nghệ mới của Tesla. Trong vài giây, mười vạn người nhấn vào thẻ $TSLA . Thuật toán phân tích cảm xúc dự đoán xu hướng, tự động đề xuất giao dịch, người dùng chỉ cần nhấn một nút để mua. Ảnh hưởng tức thì biến thành khối lượng giao dịch.

Đây chính là tài chính hóa của mạng xã hội. Mô hình truyền thống của Wall Street, các nhà phân tích, các môi giới gọi điện sẽ trở nên vụng về và đắt đỏ trước các thuật toán.

Quay lại câu hỏi ban đầu, tại sao Musk lại mua lại Twitter?

Câu trả lời đã rõ ràng từ lâu, ngày 5 tháng 10 năm 2022, Musk đăng tweet nói rằng việc mua Twitter đã thúc đẩy quá trình tạo ra siêu ứng dụng “X”.

Chỉ là giờ đây, mọi người mới thực sự hiểu câu đó.

Hồi tưởng về năm 1999, linh hồn của X.com cuối cùng đã chờ đợi thời điểm hồi sinh. Lần này, không ai có thể ngăn cản ông, ông đã không còn là chàng trai 27 tuổi cần dựa vào người khác nữa, mà là tỷ phú giàu nhất thế giới có quyền quyết định tuyệt đối.

Chào mừng đến với Vũ trụ X

Nếu chúng ta rút xa hơn, thoát khỏi những biến động của Wall Street và mâu thuẫn của Silicon Valley, bạn sẽ nhận ra một quy luật còn đáng sợ hơn.

Sự mê đắm của Musk với chữ “X” đã vượt ra khỏi phạm trù thương hiệu, trở thành một biểu tượng gần như bệnh hoạn.

Hãy nhìn những gì ông đã làm trong hai mươi năm qua: Khi ông cố gắng đưa con người lên sao Hỏa, ông đặt tên công ty là SpaceX; khi muốn tạo ra một chiếc SUV định hình tương lai của Tesla, ông nhất quyết gọi nó là Model X; khi rời khỏi OpenAI để tự phát triển trí tuệ nhân tạo, ông đặt tên là xAI.

Thậm chí, ông còn đặt tên cho đứa con yêu thích nhất của mình là X Æ A-12, còn trong cuộc sống hàng ngày, ông chỉ gọi nó là “Little X”.

Trong toán học, X đại diện cho ẩn số, tượng trưng cho vô hạn khả năng. Nhưng trong kịch bản cuộc đời Musk, X là thứ duy nhất luôn tồn tại như một hằng số.

25 năm trước, chàng trai trẻ bị hội đồng quản trị PayPal đuổi khỏi công ty, đã mất đi X của mình. 25 năm sau, người đàn ông sở hữu tên lửa, ô tô, AI và diễn đàn lớn nhất thế giới cuối cùng đã lấy lại mảnh ghép đó.

Tất cả mọi thứ đều nhằm mục đích để X xảy ra.

Chào mừng đến với Vũ trụ X của Musk.