Từ quán cà phê Lloyd đến Polymarket: Thị trường dự đoán đang tái cấu trúc ngành bảo hiểm

Tiêu đề gốc: Từ Quán Cà Phê Lloyd đến Polymarket: Thị trường dự đoán đang tái cấu trúc ngành bảo hiểm

Tác giả gốc: Động Chấn Beating

Nguồn gốc gốc:

Chuyển thể: Mars Finance

Năm 2023, một bức thư đã được gửi đến hộp thư của hàng trăm nghìn gia đình tại Florida, Mỹ.

Bức thư đến từ công ty bảo hiểm lâu đời Farmers Insurance. Nội dung ngắn gọn mà thẳng thắn: Mười vạn hợp đồng bảo hiểm, từ nhà cửa đến ô tô, sẽ bị hủy bỏ ngay trong ngày.

Lời hứa bằng văn bản, một đêm trở thành giấy vụn. Những khách hàng tức giận tràn lên mạng xã hội, chất vấn công ty đã tin tưởng suốt hàng chục năm. Nhưng họ chỉ nhận được một thông báo lạnh lùng: “Chúng tôi cần kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn.”

Ở California, tình hình còn tồi tệ hơn. Các tập đoàn bảo hiểm lớn như State Farm, Allstate đã ngừng nhận đơn bảo hiểm nhà mới, hơn 2,8 triệu hợp đồng hiện có bị từ chối gia hạn.

Một cuộc “rút lui lớn chưa từng có” của ngành bảo hiểm đang diễn ra tại Mỹ. Ngành bảo hiểm, từng là công cụ giữ vững xã hội, cam kết bảo vệ mọi người, lại đang rơi vào bất ổn.

Tại sao vậy? Hãy cùng xem qua một số dữ liệu dưới đây.

Thiệt hại do bão Helen gây ra ở Bắc Carolina có thể vượt quá 53 tỷ USD; theo Goldman Sachs, thiệt hại bảo hiểm do bão Milton có thể vượt quá 25 tỷ USD; còn về vụ cháy lớn tại Los Angeles, ước tính tổng thiệt hại kinh tế của AccuWeather là từ 250 đến 275 tỷ USD, trong khi CoreLogic ước tính số tiền bồi thường bảo hiểm nằm trong khoảng 35 đến 45 tỷ USD.

Các công ty bảo hiểm nhận thấy rằng, khả năng chi trả của họ đang đến giới hạn. Vậy còn ai có thể thay thế ngành bảo hiểm truyền thống?

Cược trong quán cà phê

Câu chuyện bắt đầu từ London hơn ba trăm năm trước.

Năm 1688, bên bờ sông Thames, trong một quán cà phê tên Lloyds, các thủy thủ, thương nhân và chủ tàu đang bị một bóng đen bao phủ. Những chiếc tàu chở hàng, từ London hướng tới châu Mỹ hoặc châu Á xa xôi. Nếu thuận lợi trở về, đó là khoản lợi lớn; còn gặp bão, cướp biển hoặc va chạm đá ngầm, thì mất sạch vốn.

Rủi ro, như một đám mây đen không tan, bao trùm tâm trí của mỗi người đi biển.

Chủ quán cà phê, Edward Lloyd, là một doanh nhân sắc sảo. Ông nhận ra rằng, các thuyền trưởng và chủ tàu cần không chỉ cà phê, mà còn một nơi để chia sẻ rủi ro. Vì vậy, ông bắt đầu khuyến khích một loại “trò chơi đặt cược”.

Một thuyền trưởng ghi thông tin về tàu và hàng hóa lên giấy, dán lên tường quán. Ai sẵn sàng gánh một phần rủi ro, có thể ký tên vào giấy và ghi số tiền muốn bảo hiểm. Nếu tàu về an toàn, họ sẽ chia sẻ phần thưởng theo tỷ lệ mà thuyền trưởng trả (tức phí bảo hiểm); nếu tàu gặp nạn, họ sẽ bồi thường theo tỷ lệ thiệt hại.

Nếu tàu về, mọi người vui vẻ; nếu chìm, cùng gánh chịu thiệt hại.

Đây chính là hình thái sơ khai của bảo hiểm hiện đại. Nó không có các mô hình tính toán phức tạp, chỉ dựa trên trí tuệ kinh doanh đơn giản — phân tán rủi ro lớn của một người cho nhiều người cùng gánh.

Năm 1774, 79 nhà bảo hiểm hợp tác thành lập Hiệp hội Lloyd, từ quán cà phê chuyển đến Sở Giao dịch Hoàng gia. Một ngành tài chính hiện đại trị giá hàng nghìn tỷ đô la ra đời từ đó.

Hơn ba trăm năm, bản chất của ngành bảo hiểm chưa từng thay đổi: đó là kinh doanh rủi ro. Thông qua tính toán xác suất, định giá các rủi ro xảy ra, rồi bán cho những người cần bảo vệ.

Nhưng ngày nay, mô hình kinh doanh cổ xưa này đang đối mặt với thử thách chưa từng có.

Khi bão, lũ lụt, cháy rừng xảy ra với tần suất và cường độ vượt xa dự đoán của dữ liệu lịch sử và mô hình tính toán, các công ty bảo hiểm nhận ra rằng, thước đo của họ đã không còn đủ để đo lường sự bất định ngày càng tăng của thế giới này.

Họ chỉ còn hai lựa chọn: hoặc tăng mạnh phí bảo hiểm, hoặc rút lui như những gì chúng ta thấy ở Florida và California.

Giải pháp tinh tế hơn: phòng ngừa rủi ro bằng cách đối phó

Khi ngành bảo hiểm rơi vào tình trạng “không thể tính toán, không đủ khả năng chi trả, không dám bảo hiểm”, chúng ta có thể thoát khỏi khung khổ của bảo hiểm, tìm câu trả lời trong một ngành công nghiệp cổ xưa khác: tài chính.

Năm 1983, McDonald’s dự định ra mắt một sản phẩm cách mạng: gà viên McNuggets. Nhưng một vấn đề nan giải xuất hiện trước ban lãnh đạo: giá gà biến động quá lớn, nếu cố định giá trong menu, khi giá gà tăng đột biến, công ty sẽ đối mặt với khoản lỗ khổng lồ.

Điều khó khăn là, lúc đó chưa có thị trường hợp đồng tương lai gà để phòng ngừa rủi ro.

Ray Dalio, khi đó còn là một nhà giao dịch hàng hóa, đã đưa ra một giải pháp thiên tài.

Ông nói với nhà cung cấp gà của McDonald’s: “Chi phí của một con gà không chỉ là gà con, ngô và đậu hũ? Giá gà con khá ổn định, còn biến động chủ yếu là của ngô và đậu hũ. Các bạn có thể mua hợp đồng tương lai ngô và đậu hũ để cố định chi phí sản xuất, vậy là có thể cung cấp gà với giá cố định cho McDonald’s rồi đó.”

Ý tưởng “hợp đồng tương lai tổng hợp” này, ngày nay có vẻ bình thường, nhưng vào thời điểm đó là một cuộc cách mạng. Nó không chỉ giúp McDonald’s thành công với McNuggets, mà còn là bước đệm để Ray Dalio thành lập quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới — Bridgewater.

Một ví dụ kinh điển khác là của Southwest Airlines.

Năm 1993, CFO Gary Kelly bắt đầu xây dựng chiến lược phòng ngừa giá nhiên liệu cho công ty. Từ 1998 đến 2008, chiến lược này giúp Southwest tiết kiệm khoảng 3,5 tỷ USD chi phí nhiên liệu, tương đương 83% lợi nhuận của công ty trong cùng kỳ.

Trong khủng hoảng tài chính 2008, khi giá dầu tăng vọt lên 130 USD/thùng, Southwest đã mua hợp đồng tương lai với giá 51 USD/thùng, chiếm 70% lượng nhiên liệu dự trữ. Điều này giúp họ trở thành hãng hàng không chính thống duy nhất tại Mỹ duy trì chính sách “đưa hành lý miễn phí”.

Dù là gà viên của McDonald’s hay nhiên liệu của Southwest, đều thể hiện một trí tuệ kinh doanh đơn giản: sử dụng thị trường tài chính để biến những bất định trong tương lai thành sự chắc chắn hôm nay.

Đó chính là phòng ngừa rủi ro. Nó cùng mục tiêu với bảo hiểm, nhưng về cơ bản lại khác nhau.

Bảo hiểm là chuyển giao rủi ro. Bạn chuyển rủi ro (như tai nạn, bệnh tật) cho công ty bảo hiểm và trả phí bảo hiểm; còn phòng ngừa rủi ro là đối phó trực tiếp.

Bạn có một vị thế trong thị trường giao ngay (ví dụ cần mua nhiên liệu), thì mở vị thế đối nghịch trong hợp đồng tương lai (ví dụ mua hợp đồng tương lai nhiên liệu). Khi giá giao ngay tăng, lợi nhuận từ hợp đồng tương lai sẽ bù đắp thiệt hại trong thị trường giao ngay.

Bảo hiểm là hệ thống tương đối kín, do các công ty bảo hiểm và các nhà tính toán rủi ro điều hành; còn phòng ngừa rủi ro là hệ thống mở, do các nhà tham gia thị trường cùng định giá.

Vậy tại sao, khi phòng ngừa rủi ro lại hiệu quả và tinh tế như vậy, chúng ta không thể dùng nó để giải quyết khủng hoảng của ngành bảo hiểm ngày nay? Tại sao một cư dân Florida không thể giống Southwest, phòng ngừa rủi ro bão đổ bộ?

Câu trả lời rất đơn giản: vì chưa có thị trường như vậy.

Cho đến khi một chàng trai trẻ khởi nghiệp trong phòng tắm, mang ý tưởng đó đến với chúng ta.

Từ “chuyển giao rủi ro” đến “giao dịch rủi ro”

22 tuổi, Shayne Coplan đã sáng lập Polymarket trong phòng tắm. Thị trường dự đoán dựa trên blockchain này đã nổi tiếng trong năm 2024 nhờ cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, với tổng giao dịch vượt 9 tỷ USD trong năm.

Ngoài các cược về chính trị, Polymarket còn có những thị trường rất thú vị. Ví dụ, tháng 8, nhiệt độ cao nhất ở Houston có vượt quá 105 độ Fahrenheit không? Tuần này, nồng độ NO2 ở California có cao hơn mức trung bình không?

Một nhà giao dịch ẩn danh tên Neobrother, đã kiếm được hơn 20.000 USD từ các hợp đồng dự đoán thời tiết trên Polymarket. Anh và những người theo dõi gọi họ là “săn mưa”.

Khi các công ty bảo hiểm rút lui khỏi Florida vì không thể dự đoán thời tiết, một nhóm người chơi bí ẩn lại hăng say giao dịch các hợp đồng chênh lệch nhiệt độ chỉ 0,1 độ C.

Thị trường dự đoán, về bản chất, chính là một nền tảng “mọi thứ đều có thể trở thành hợp đồng tương lai”. Nó mở rộng chức năng của thị trường hợp đồng tương lai truyền thống, từ các hàng hóa tiêu chuẩn (dầu mỏ, ngô, ngoại hối) đến bất kỳ sự kiện nào có thể công khai và khách quan xác minh.

Điều này mang lại một hướng đi mới để giải quyết khủng hoảng ngành bảo hiểm.

Thứ nhất, nó dùng trí tuệ tập thể để thay thế sự tự mãn của các chuyên gia.

Giá cả bảo hiểm truyền thống dựa vào mô hình tính toán của các công ty bảo hiểm. Nhưng khi thế giới ngày càng khó đoán, các mô hình dựa trên dữ liệu lịch sử sẽ mất hiệu quả.

Trong khi đó, giá của thị trường dự đoán là do hàng nghìn, hàng vạn người tham gia “bỏ phiếu” bằng tiền thật. Nó phản ánh tổng hợp thông tin về xác suất xảy ra của một sự kiện. Một hợp đồng về “bão có đổ bộ Florida vào tháng 5” có giá biến động chính là thước đo nhạy cảm và cập nhật nhất về rủi ro.

Thứ hai, nó dùng tự do giao dịch để thay thế sự bất lực trong chịu thiệt hại.

Nếu một cư dân Florida lo lắng nhà mình bị bão phá hủy, anh ta không còn chỉ có “mua bảo hiểm” nữa. Anh ta có thể vào thị trường dự đoán, mua hợp đồng “bão đổ bộ”. Nếu thật sự xảy ra, lợi nhuận từ hợp đồng sẽ giúp bù đắp chi phí sửa chữa nhà.

Về bản chất, đây là một dạng phòng ngừa rủi ro cá nhân hóa.

Quan trọng hơn, anh ta có thể bán hợp đồng bất cứ lúc nào, để khóa lợi nhuận hoặc cắt lỗ. Rủi ro không còn là gánh nặng phải chuyển giao toàn bộ, mà trở thành tài sản có thể cắt nhỏ, giao dịch linh hoạt. Người tham gia từ đó trở thành nhà giao dịch rủi ro.

Đây không chỉ là một cải tiến kỹ thuật, mà còn là một cách tư duy mới. Nó giải phóng quyền định giá rủi ro khỏi tay các tổ chức tinh hoa, trả lại cho từng cá nhân.

Kết thúc ngành bảo hiểm, hay là một khởi đầu mới?

Liệu thị trường dự đoán có thể thay thế bảo hiểm không?

Một mặt, thị trường dự đoán đang từng bước xói mòn nền tảng của ngành bảo hiểm truyền thống.

Nguyên lý cốt lõi của bảo hiểm truyền thống là bất đối xứng thông tin. Các công ty bảo hiểm có các nhà tính toán rủi ro và dữ liệu lớn, cần hiểu rõ hơn bạn về rủi ro để định giá. Nhưng khi quyền định giá rủi ro bị một thị trường công khai, minh bạch, do trí tuệ tập thể hoặc thậm chí tin đồn dẫn dắt, thì lợi thế thông tin của các công ty bảo hiểm sẽ biến mất.

Người dân Florida không còn cần tin vào báo giá của công ty bảo hiểm nữa, chỉ cần nhìn giá hợp đồng bão trên Polymarket để biết đánh giá thực của thị trường về rủi ro.

Quan trọng hơn, ngành bảo hiểm theo kiểu “mô hình nặng” — bán hàng, thẩm định, định giá, bồi thường… từng bước đều tốn nhân lực và gây ma sát; còn thị trường dự đoán là một “mô hình nhẹ” tối giản, chỉ có giao dịch và thanh toán, các bước trung gian gần như không còn.

Nhưng mặt khác, chúng ta cũng thấy rằng, thị trường dự đoán không thể hoàn toàn thay thế bảo hiểm.

Nó chỉ phù hợp để phòng ngừa các rủi ro khách quan rõ ràng, có thể xác minh công khai (như thời tiết, kết quả bầu cử). Còn các rủi ro phức tạp, chủ quan hơn (như tai nạn do lái xe, tình trạng sức khỏe cá nhân), thì vẫn còn hạn chế.

Bạn không thể mở hợp đồng dự đoán “Bạn có bị tai nạn xe trong năm tới không” trên Polymarket.

Đánh giá và quản lý rủi ro cá nhân vẫn là lợi thế cốt lõi của ngành bảo hiểm truyền thống.

Tương lai, có thể không phải là cuộc chiến “ai thay thế ai” mà là một mối quan hệ hợp tác tinh tế và sáng tạo.

Thị trường dự đoán sẽ trở thành hạ tầng định giá rủi ro. Giống như ngày nay, Bloomberg Terminal hay Reuters, cung cấp dữ liệu nền tảng cho thế giới tài chính. Các công ty bảo hiểm cũng có thể trở thành những người tham gia sâu trong thị trường dự đoán, dùng giá thị trường để hiệu chỉnh mô hình của mình hoặc phòng ngừa các rủi ro thảm họa không thể xử lý.

Và các công ty bảo hiểm sẽ trở về với bản chất dịch vụ của mình.

Khi lợi thế định giá không còn, các công ty bảo hiểm phải suy nghĩ lại về giá trị của chính mình. Thay vì dựa vào chênh lệch thông tin, họ sẽ tập trung hơn vào các lĩnh vực rủi ro cần sự can thiệp sâu, quản lý cá nhân hóa, dịch vụ dài hạn như quản lý sức khỏe, lập kế hoạch hưu trí và truyền thừa tài sản.

Những gã khổng lồ của thế giới cũ đang học cách nhảy theo nhịp điệu của thế giới mới. Và những nhà thám hiểm của thế giới mới cũng cần tìm ra con đường dẫn đến lục địa cũ.

Kết luận

Hơn ba trăm năm trước, trong quán cà phê London, một nhóm thương nhân đã sáng tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro bằng trí tuệ nguyên thủy nhất.

Hơn ba trăm năm sau, trong thế giới số, các nhà chơi game đang định hình lại cách chúng ta đối mặt với rủi ro.

Lịch sử, luôn vô tình hoàn thành vòng quay của nó.

Từ niềm tin bắt buộc đến giao dịch tự do. Có thể đây là một khoảnh khắc đầy cảm xúc trong lịch sử tài chính. Mỗi người trong chúng ta, từ người thụ động trở thành người chủ động quản lý rủi ro.

Và điều này không chỉ liên quan đến bảo hiểm, mà còn liên quan đến cách chúng ta sống tốt hơn trong thế giới đầy bất định này.