Cách thông tin đi vào giá thị trường
Trong mọi thị trường tài chính, nguyên nhân cốt lõi của biến động giá thường không phải là bản thân các giao dịch mà là sự thay đổi thông tin. Khi có thông tin mới xuất hiện trên thị trường, như thông báo chính sách, báo cáo tài chính doanh nghiệp, biến động dữ liệu trên chuỗi, hoặc phát hành dữ liệu kinh tế vĩ mô, nhà giao dịch sẽ điều chỉnh kỳ vọng dựa trên thông tin đó và tác động lên giá thông qua hành vi mua bán.
Thông tin thường được phản ánh vào giá theo một quy trình: đầu tiên, một số nhà giao dịch nhạy cảm với thông tin phản ứng, tiếp theo nhiều thành viên thị trường dần hiểu thông tin và tham gia giao dịch, cuối cùng giá hoàn tất quá trình điều chỉnh. Vì vậy, biến động giá thường không xảy ra tức thời mà là một quá trình dần dần phản ánh thông tin.
Xét về cấu trúc thị trường, thông tin thường đi vào giá qua các kênh:
- Tin tức và phát hành thông tin công khai
- Biến động dữ liệu trên chuỗi hoặc dữ liệu thị trường
- Giao dịch lớn hoặc dòng vốn
- Mạng xã hội và biến động tâm lý thị trường
Bản chất của biến động giá là quá trình thị trường liên tục hấp thụ thông tin mới và định giá lại.
Giả thuyết thị trường hiệu quả và bất cân xứng thông tin
Trong lý thuyết tài chính, có một khái niệm quan trọng là “Giả thuyết thị trường hiệu quả”. Lý thuyết này cho rằng, khi có đủ thông tin và các thành viên thị trường hành động hợp lý, giá thị trường sẽ nhanh chóng phản ánh toàn bộ thông tin khả dụng, khiến việc đạt được lợi nhuận vượt trội trong dài hạn trở nên khó khăn.
Thị trường hiệu quả thường được chia thành ba cấp độ:
- Hiệu quả yếu: giá đã phản ánh thông tin giá lịch sử
- Hiệu quả bán mạnh: giá phản ánh toàn bộ thông tin công khai
- Hiệu quả mạnh: giá phản ánh toàn bộ thông tin (bao gồm cả thông tin không công khai)
Tuy nhiên, trong thực tế, thông tin thường bị bất cân xứng.
Một số người có được thông tin sớm hơn hoặc hiểu thông tin nhanh hơn, tạo ra lợi thế thông tin. Các nhà giao dịch có lợi thế thông tin có thể giao dịch trước khi giá phản ánh đầy đủ thông tin, từ đó tạo ra lợi nhuận. Do đó, thị trường không hoàn toàn hiệu quả mà là một quá trình động liên tục dao động giữa “hiệu quả” và “bất cân xứng thông tin”.
Hành vi chênh lệch giá và cơ chế điều chỉnh giá
Khi giá thị trường lệch khỏi mức hợp lý, các nhà kinh doanh chênh lệch giá sẽ tham gia thị trường và kiếm lợi nhuận bằng cách mua thấp bán cao hoặc thực hiện giao dịch chéo thị trường, hành vi giao dịch của họ đẩy giá trở lại phạm vi hợp lý. Vì vậy, hành vi chênh lệch giá thực chất là một cơ chế điều chỉnh giá.
Hành vi chênh lệch giá thường gồm các hình thức:
- Chênh lệch giá giữa các sàn giao dịch khác nhau
- Chênh lệch giá cơ sở giữa thị trường Giao ngay và Futures
- Chênh lệch giá tương quan giữa các tài sản khác nhau
- Chênh lệch giá giữa thị trường dự đoán và xác suất thực tế
Sự tồn tại của các nhà kinh doanh chênh lệch giá khiến giá khó lệch khỏi mức hợp lý trong thời gian dài. Họ đóng vai trò là “người điều chỉnh giá” trên thị trường, thông qua việc theo đuổi lợi nhuận, giúp giá thị trường tiệm cận giá trị thực hoặc xác suất thực.
Tâm lý thị trường và kỳ vọng nhóm
Bên cạnh thông tin và hành vi chênh lệch giá, giá thị trường còn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý và kỳ vọng nhóm. Các thành viên thị trường không phải lúc nào cũng hoàn toàn hợp lý, họ có thể bị tác động bởi nỗi sợ hãi, lòng tham, tâm lý bầy đàn và các yếu tố khác, khiến giá lệch khỏi mức hợp lý trong ngắn hạn.
Nhiều trường hợp, giá tăng không chỉ vì nền tảng cơ bản được cải thiện mà do thị trường kỳ vọng chung về việc giá sẽ tăng trong tương lai; giá giảm đôi khi xuất phát từ tâm lý hoảng loạn chứ không phải thay đổi nền tảng cơ bản. Hiện tượng này cho thấy giá không chỉ phản ánh thông tin mà còn phản ánh kỳ vọng tập thể của các thành viên thị trường về tương lai.
Xét về vận hành thị trường, giá thường chịu tác động bởi ba lực:
- Thông tin (Information)
- Chênh lệch giá (Arbitrage)
- Tâm lý và kỳ vọng (Sentiment & Expectation)
Ba yếu tố này cùng quyết định quá trình hình thành và biến động giá thị trường.
