作者：Lin, Trader
Biên dịch: Felix, PANews
Trader Lin gần đây đã đăng bài chia sẻ về kinh nghiệm giao dịch của mình, bao gồm phân tích kỹ thuật, quản lý rủi ro, yếu tố tâm lý, phù hợp cho các nhà giao dịch mới hoặc những người thường xuyên thua lỗ. Dưới đây là nội dung chi tiết.
Theo xu hướng mà làm
Xu hướng tăng mạnh thường mang lại lợi nhuận lớn. Bạn nên luôn giao dịch theo xu hướng. Như câu nói cũ: “Xu hướng là bạn của bạn”. Điều này hoàn toàn đúng. Đầu tư là một trò chơi xác suất. Vì vậy, bạn cần nâng cao khả năng thắng càng nhiều càng tốt.
Trong xu hướng tăng, mua cổ phiếu như thuyền xuôi gió, mọi thứ cảm thấy dễ dàng hơn. Thị trường tăng nhanh hơn, kéo dài hơn, tiến bộ dễ dàng hơn. Khi thuyền xuôi gió, ngay cả những cú đẩy nhỏ cũng có thể mang lại lợi nhuận lớn. Đó là lý do tại sao trong thị trường bò, ai cũng nghĩ mình là thiên tài.
Vậy làm thế nào để nhận diện xu hướng?
Nhận diện hướng xu hướng thường chỉ mất vài giây. Xu hướng chỉ là hướng tổng thể của các điểm dữ liệu trong chuỗi thời gian. Dưới đây là ví dụ về xu hướng tăng:
- Đầu tiên, biểu đồ mở rộng từ góc dưới bên trái lên trên.
- Thứ hai, có một chuỗi các đỉnh cao hơn và đáy cao hơn.
Tất nhiên, xu hướng giảm cũng tương tự.
Để nhận diện các xu hướng này, bạn cũng có thể sử dụng các công cụ đơn giản như đường xu hướng hoặc trung bình động để giúp xác định hướng tổng thể.
Điều quan trọng là thị trường tồn tại các khung thời gian khác nhau.
Thị trường có thể giảm trong ngắn hạn nhưng vẫn duy trì xu hướng tăng dài hạn. Hoặc, trong ngắn hạn, thị trường có thể thể hiện sức mạnh, nhưng xu hướng dài hạn lại yếu đi. Bạn cần chọn khung thời gian phù hợp với chiến lược của mình.
Nhà giao dịch trong ngày chú ý đến giờ và ngày, nhà swing trading tập trung vào tuần, nhà đầu tư dài hạn quan tâm đến năm. Khi tất cả các khung thời gian (ngắn hạn, trung hạn và dài hạn) đều nhất quán, cơ hội lợi nhuận của bạn sẽ lớn nhất.
Phần lớn thời gian, thị trường không có xu hướng rõ ràng. Chỉ một phần nhỏ thời gian mới xuất hiện xu hướng rõ nét, mạnh mẽ. Trong phần còn lại, thị trường dao động ngang.
Đối với các nhà đầu tư tích cực, thị trường dao động ngang là nguy hiểm nhất. Vì không có hướng rõ ràng, biến động lớn, phá vỡ thất bại, điều chỉnh thất bại. Bạn sẽ bị làm phiền liên tục. Mỗi khi bạn nghĩ thị trường sắp đi theo hướng có lợi cho mình, nó lại va phải một bức tường rồi quay đầu.
Tất nhiên, nếu chu kỳ giao dịch của bạn ngắn, bạn cũng có thể lợi dụng các biến động này để kiếm lời. Nhưng đối với phần lớn mọi người, trong tình huống này, không làm gì là lựa chọn tốt nhất.
Tuy nhiên, nhìn chung, tiền lớn kiếm được trong xu hướng tăng mạnh. Có hai lý do chính:
- Thứ nhất, cổ phiếu trong xu hướng tăng thường tiếp tục tăng: khi một cổ phiếu đã tăng, khả năng nó tiếp tục tăng lớn hơn khả năng đột ngột dừng lại. Tâm lý thị trường lạc quan. Mọi người chỉ chú ý đến đà tăng.
- Thứ hai, thường không hoặc gần như không có áp lực bán phía trên: điều này có nghĩa là phần lớn người nắm giữ cổ phiếu đã có lợi nhuận. Họ không vội bán. Do lượng bán giảm, giá dễ dàng tăng hơn.
Tuy nhiên, không phải tất cả các xu hướng đều giống nhau. Một số xu hướng chậm mà ổn định. Một số khác nhanh và dốc đứng. Xu hướng càng dốc, trông càng mạnh mẽ. Nhưng mọi thứ đều có mặt lợi và mặt hại.
Cổ phiếu tăng nhanh hơn thì dễ bị yếu đi. Khi giá tăng quá nhanh, sẽ xuất hiện tình trạng quá mua. Điều này khiến dễ xảy ra điều chỉnh lớn hoặc đảo chiều đột ngột. Vì vậy, xu hướng mạnh mẽ rất mạnh, nhưng cũng cần cẩn trọng.
Mục tiêu là theo xu hướng trong suốt quá trình, nhưng không có gì là mãi mãi.
Chú ý các ngành dẫn đầu
Sau khi xác định xu hướng chung của thị trường, cần tìm các ngành dẫn đầu. Tầm quan trọng của chúng rõ ràng.
Đầu tư là một trò chơi xác suất, bạn muốn càng nhiều yếu tố có lợi cho mình càng tốt.
Hãy tự hỏi, hôm nay bạn có mua cổ phiếu của một công ty báo chí không? Có lẽ không. Hiện nay ít ai đọc báo giấy nữa. Mọi thứ đều diễn ra trực tuyến. Thị trường không mở rộng mà đang co lại. Nhu cầu tự nhiên giảm. Việc tìm kiếm và giữ chân khách hàng ngày càng khó khăn. Giữ chân nhân viên giỏi cũng khó hơn. Nhân viên ít muốn gia nhập ngành cũ kỹ, trì trệ này. Tất cả đều là các yếu tố bất lợi tự nhiên.
Bây giờ hãy xem xét tình huống ngược lại.
Trí tuệ nhân tạo là một trong những ngành mạnh nhất hiện nay. Ai cũng muốn làm việc trong lĩnh vực AI. Nó có sức hút tự nhiên. Nhân tài, vốn và sự chú ý đều đổ về cùng một hướng. Phát triển dễ hơn nhiều.
Một ngành dẫn đầu như thủy triều dâng, có thể nâng đỡ tất cả các tàu. Không phải ai cũng hưởng lợi như nhau, nhưng xu hướng chung rất quan trọng.
Trong lý tưởng, toàn ngành nên phát triển tốt. Nếu ngoài một công ty ra, tất cả các công ty còn lại đều kém hiệu quả, điều đó thường có nghĩa ngành đó đã đạt đỉnh hoặc sắp suy thoái.
Tất nhiên, bất kỳ xu hướng nào cũng không kéo dài mãi mãi. Một số ngành duy trì xu hướng hàng chục năm, số khác chỉ vài ngày. Chìa khóa là nắm bắt xu hướng lớn.
- Xu hướng lớn là các cuộc cách mạng dài hạn trong ngành: ví dụ đường sắt, internet, công nghệ di động, và hiện nay là AI.
- Xu hướng thịnh suy là các đỉnh cao ngắn hạn rồi sau đó giảm mạnh: ví dụ SPAC (công ty mua lại mục đích đặc biệt) và cổ phiếu hot.
- Xu hướng chu kỳ là dao động theo chu kỳ kinh tế. Dầu khí là ví dụ điển hình, giá của chúng biến động theo nhu cầu và tăng trưởng kinh tế.
Mua vào “dẫn đầu” ở đáy thị trường
Khi đã xác định xu hướng chung và ngành dẫn đầu, bạn có thể mua vào các công ty dẫn đầu. Lý do rất đơn giản. Hầu hết mọi người đều muốn có thứ tốt nhất, đó là điều tự nhiên.
Chỉ cần nhìn vào thể thao là rõ. Mọi người đều nói về nhà vô địch World Cup hoặc huy chương vàng Olympic. Các tiêu đề, phỏng vấn, nhà tài trợ và sách lịch sử đều tập trung vào người đứng đầu. Ít ai nhớ đến người về nhì. Người chiến thắng nhận tất cả sự chú ý, tiền bạc và vị thế.
Ví dụ đơn giản:
Ai là người chạy nhanh nhất thế giới? Usain Bolt. Ai là người thứ hai? Hầu hết mọi người không biết. Thực tế, Bolt nhanh hơn người thứ hai không nhiều. Nhưng cũng chẳng ai quan tâm đến người về nhì. Tất cả đều xoay quanh tốt nhất, nhanh nhất, người chiến thắng.
Trong lĩnh vực kinh doanh và đầu tư cũng vậy. Người chiến thắng nhận được nhiều sự chú ý nhất. Họ thu hút nhiều khách hàng, nhân tài và vốn hơn. Thành công tự củng cố, khiến việc giữ vị trí số một dễ dàng hơn.
Đối với các công ty, điều này có nghĩa là sản phẩm của bạn sẽ được so sánh với các sản phẩm khác. Nhân viên muốn làm việc cho công ty tốt nhất. Nhà đầu tư muốn đầu tư vào công ty tốt nhất, chứ không phải thứ xếp thứ hai. Ưu thế này có vẻ nhỏ nhặt ban đầu, nhưng theo thời gian, những lợi thế nhỏ này tích tụ lại, cuối cùng tạo ra ảnh hưởng lớn. Đó là lý do tại sao người chiến thắng luôn thắng.
Mỗi ngành đều có một nhà dẫn đầu thị trường:
- Trong lĩnh vực điện thoại thông minh là Apple
- Trong lĩnh vực tìm kiếm là Google
- Trong các mô hình ngôn ngữ lớn là OpenAI
- Trong xử lý đồ họa là Nvidia
Các nhà dẫn đầu này luôn dẫn đầu trong cạnh tranh so với các doanh nghiệp khác.
Điều tạo nên các nhà dẫn đầu thị trường là gì? Thị phần lớn và không ngừng tăng trưởng, doanh thu và lợi nhuận nhanh, thương hiệu mạnh, đổi mới liên tục và đội ngũ sáng lập (đội ngũ) hàng đầu.
Khi nào nên mua cổ phiếu dẫn đầu? Khi thị trường đang trong xu hướng tăng và cổ phiếu vượt qua đáy. Lý do rất đơn giản. Đầu tư có rủi ro, nhiều thứ có thể sai. Bạn không thể loại bỏ rủi ro, nhưng có thể giảm thiểu.
Có vài cách để làm điều này: nghiên cứu kỹ lưỡng, theo xu hướng tăng của thị trường, chú ý đến các công ty có sức mạnh, mua vào đúng thời điểm.
Thời điểm quan trọng hơn nhiều so với nhiều người nghĩ. Mua đúng thời điểm giúp giảm thiểu rủi ro khi vào lệnh. Nó cũng giúp bạn rõ ràng hơn khi nào có vấn đề. Nếu giá cổ phiếu phá vỡ mức mua hoặc mức hỗ trợ quan trọng, đó là tín hiệu bạn nên rút lui hoặc cắt lỗ. Một mức giá mua tốt giúp xác định rõ mức bán ra của bạn. Và có một mức giá bán rõ ràng là điều cực kỳ quan trọng để quản lý rủi ro.
Mua vào khi cổ phiếu phá vỡ mô hình đáy thường ít rủi ro hơn. Mô hình đáy chỉ là giai đoạn cổ phiếu dao động ngang và tích lũy năng lượng. Khi vượt qua, xu hướng có lợi cho bạn. Động lượng tăng lên. Áp lực bán phía trên nhỏ hơn, khiến cổ phiếu dễ tăng hơn.
Bạn không phải đoán, mà phản ứng với sức mạnh của thị trường. Đó là cách nâng cao khả năng thắng của bạn.
Có nhiều loại mô hình đáy khác nhau. Một số mô hình phổ biến gồm:
- Mô hình cốc tay cầm
- Mô hình đáy phẳng
- Mô hình đáy đôi
- Mô hình vai đầu vai đảo
Các mô hình này thường xuất hiện vào giai đoạn bắt đầu của một đợt sóng hoặc xu hướng mới.
Khi giá tăng rồi dừng lại, các mô hình đáy này gọi là mô hình tiếp tục. Các mô hình tiếp tục phổ biến nhất là cờ và tam giác.
Ngoài ra, bạn cũng có thể kiểm soát rủi ro. Khi giá phá vỡ, có thể xảy ra ba tình huống:
- Giá tiếp tục tăng
- Giá điều chỉnh và kiểm tra lại vùng phá vỡ
- Giá phá vỡ thất bại, những người mua ban đầu bị kẹt
Phá vỡ không phải lúc nào cũng thành công. Tỷ lệ thất bại có thể cao. Bạn cần chuẩn bị tâm lý để thường xuyên sai sót.
Nguyên nhân chính của thất bại trong phá vỡ là thị trường yếu, cổ phiếu không thực sự dẫn dắt xu hướng, hoặc các tổ chức lớn đang bán ra. Đó là lý do quản lý rủi ro cực kỳ quan trọng.
Bạn phải luôn chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. Phải giới hạn rủi ro giảm xuống, đặt mức cắt lỗ rõ ràng.
Chấp nhận thua lỗ rất khó. Không ai thích thừa nhận mình sai. Nhưng từ chối cắt lỗ nhỏ sẽ biến vấn đề nhỏ thành lớn. Hầu hết các khoản lỗ lớn bắt đầu từ những khoản lỗ nhỏ. Chúng lớn lên vì mọi người do dự, hy vọng thoát ra khi hòa vốn.
Hãy nhớ điều này: nếu cổ phiếu bật lại, bạn có thể mua lại bất cứ lúc nào.
Bảo vệ rủi ro giảm là cách để bạn còn chơi tiếp. Đó là lý do tại sao việc kiểm soát khả năng thắng của mình quan trọng như vậy.
Một mẹo nhỏ nữa là chú ý đến khối lượng giao dịch.
Vượt vỡ với khối lượng cao mạnh hơn và ít thất bại hơn. Khối lượng cao cho thấy các nhà đầu tư lớn đang mua vào. Và các nhà đầu tư lớn để lại dấu vết.
Các nhà chơi lớn khó có thể che giấu hành động của họ. Họ không thể mua hết tất cả các vị thế trong một lần. Họ cần tích lũy dần dần.
Giữ cho cổ phiếu sinh lời tiếp tục tăng
Về bản chất, đầu tư là lợi nhuận lớn hơn thua lỗ. Mọi thứ khác đều không quan trọng. Đây là điều mà nhiều nhà đầu tư bỏ qua.
Họ nghĩ thành công đến từ việc tìm cổ phiếu giá rẻ hoặc theo đuổi các cổ phiếu hot nhất. Tỉ lệ P/E, trung bình động, lợi thế cạnh tranh và mô hình kinh doanh chỉ là một phần của bức tranh. Tất cả đều hữu ích. Nhưng chính chúng không đảm bảo thành công.
Điều thực sự quan trọng là:
- Khi bạn đúng, bạn kiếm được bao nhiêu?
- Khi bạn sai, bạn mất bao nhiêu?
Điều này cũng đúng với nhà giao dịch trong ngày và nhà đầu tư dài hạn. Sự khác biệt duy nhất là khung thời gian. Nguyên tắc là như nhau.
Bài học quan trọng nhất là: bạn sẽ sai, và sai rất nhiều.
Đầu tư là một trò chơi xác suất. Ngay cả khi bạn nghĩ rằng nó không thể giảm nữa vì giá đã rẻ; hoặc bạn nghĩ nó chắc chắn sẽ tăng vì các yếu tố cơ bản đều tích cực, bạn vẫn có thể sai.
Một quy tắc tốt là giả định bạn chỉ đúng tối đa 50%.
Hãy nghĩ đến Michael Jordan, gần một nửa cú ném của ông không thành công. Nhưng ông vẫn được xem là cầu thủ vĩ đại nhất mọi thời đại. Bạn không cần đúng mọi lần để có lợi nhuận lớn.
Ngay cả trong thị trường tốt, điều này vẫn xảy ra.
Trong thị trường xấu, còn tệ hơn. Đôi khi tỷ lệ đúng của bạn chỉ còn 30%. Điều này hoàn toàn bình thường.
Sai lầm không phải là thất bại. Chúng là một phần của quá trình. Một khi bạn chấp nhận điều này, mọi thứ sẽ thay đổi. Sự chú ý của bạn sẽ chuyển từ việc cố gắng đúng sang quản lý kết quả.
Bảng đơn giản này minh họa rõ ràng điều đó.
Nó thể hiện mối quan hệ giữa tỷ lệ thắng và tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận. Giả sử tỷ lệ thắng của bạn chỉ là 30%. Trong trường hợp này, lợi nhuận của bạn phải gấp hơn hai lần khoản lỗ để cân bằng ngân sách. Để thực sự có lợi nhuận, lợi nhuận cần gấp khoảng ba lần khoản lỗ. Lúc đó, chiến lược của bạn bắt đầu hiệu quả.
Mục tiêu là đưa thất bại vào trong chiến lược của bạn.
Tỷ lệ thắng 50% nghe có vẻ tốt, nhưng về dài hạn không thực tế. Thị trường thay đổi, tình hình xấu đi. Đó là lý do tại sao chiến lược của bạn phải hiệu quả ngay cả trong điều kiện bất lợi.
Bắt đầu với tỷ lệ thắng 30% và tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận 3:1 là một điểm khởi đầu tốt. Sau đó, bạn có thể điều chỉnh. Nhưng nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu, hãy bắt đầu từ đây.
Vậy, điều này có ý nghĩa gì trong thực tế?
Nhiều nhà đầu tư nghĩ mua rồi giữ mãi không bán. Cách nói này chỉ đúng một nửa. Bạn nên mua và giữ các cổ phiếu có lợi nhuận, chứ không phải cổ phiếu lỗ.
Bạn không thể biết chính xác cổ phiếu có lợi nhuận sẽ tăng bao nhiêu. Đôi khi 10%, đôi khi 20%, hiếm khi đạt 100% hoặc hơn thế nữa. Tất nhiên, nếu lý luận đầu tư của bạn không còn hợp lý, hoặc các yếu tố cơ bản hoặc kỹ thuật xấu đi, bạn chắc chắn muốn cắt lỗ kịp thời. Nhưng hãy cố gắng giữ các cổ phiếu sinh lời càng lâu càng tốt.
Để biết khi nào nên cắt lỗ, bạn cần tính trung bình lợi nhuận. Giả sử lợi nhuận trung bình của bạn khoảng 30%, thì để duy trì tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận 3:1, mức lỗ trung bình của bạn nên vào khoảng 10%.
Có nhiều cách để làm điều này. Bạn có thể điều chỉnh quy mô vị thế, hoặc bán từng phần theo giai đoạn, ví dụ bán khi giảm -5%, -10%, -15%. Trung bình, nếu bạn bán một phần ba mỗi lần, mức lỗ của bạn vẫn sẽ duy trì khoảng 10%.
Phương pháp cụ thể không quan trọng, quan trọng là nguyên tắc. Lợi nhuận lớn đòi hỏi phải chấp nhận nhiều khoản lỗ nhỏ. Những khoản lỗ nhỏ giúp bảo vệ bạn khỏi thảm họa.
Cắt lỗ nhanh
Sau khi mua một cổ phiếu, điều bạn có thể kiểm soát thực sự chỉ có một thứ, đó là khi nào thoát ra.
Bạn không thể kiểm soát nó sẽ tăng bao nhiêu, khi nào tăng, thậm chí có thể không kiểm soát được nó có tăng hay không. Điều duy nhất bạn có thể quyết định là bạn sẵn sàng chịu tổn thất bao nhiêu.
Đôi khi điều tồi tệ xảy ra: công ty công bố báo cáo tài chính tệ, tin xấu đến, giá cổ phiếu gap giảm sàn sau phiên. Ngay cả khi bạn làm mọi thứ đúng, vẫn có thể bị tổn thất nặng. Đây là một phần của trò chơi. Bạn không thể tránh hoàn toàn.
Nhưng giữ cổ phiếu lỗ là rất nguy hiểm. Thời gian giữ càng lâu, tổn thất có thể càng lớn. Mục tiêu là thoát ra càng sớm càng tốt, đồng thời vẫn để cổ phiếu có đủ không gian dao động bình thường. Cổ phiếu ngày nào cũng tăng giảm. Bạn không thể bán chỉ vì giảm nhẹ.
Đúng vậy, có lúc giá gap giảm, kích hoạt lệnh cắt lỗ của bạn, rồi bật tăng trở lại. Điều này có thể xảy ra. Nhưng điều bạn không muốn gặp nhất là: giá giảm, bạn chờ nó bật lại rồi thoát, nhưng nó cứ tiếp tục giảm.
Mỗi khoản lỗ lớn bắt đầu từ những khoản lỗ nhỏ. Và càng lớn, càng khó bù đắp.
- Mức lỗ 10% cần lợi nhuận 11% để hòa vốn.
- Mức lỗ 20% cần lợi nhuận 25%.
- Mức lỗ 50% cần lợi nhuận 100%.
Vì vậy, việc bảo vệ rủi ro giảm là cực kỳ quan trọng.
Cắt lỗ rất khó. Miễn là bạn còn giữ vị thế, còn hy vọng. Hy vọng nó sẽ hồi phục. Hy vọng cuối cùng bạn đúng. Hy vọng bạn không bị coi là ngu ngốc.
Chịu thua lỗ rất đau đớn. Thừa nhận sai cũng đau đớn.
Các nghiên cứu cho thấy, người ta cần gấp đôi lợi nhuận để bù đắp cho tổn thất. Nói cách khác, nỗi đau do mất mát lớn gấp hai lần lợi ích từ lợi nhuận.
Vì miễn là còn giữ vị thế, tổn thất chưa phải là cuối cùng. Còn cơ hội bật lại. Còn cơ hội chứng minh bạn đúng. Nhưng khi bán, tổn thất trở thành thật, sai lầm trở thành vĩnh viễn. Nhưng bạn phải chấp nhận tổn thất, đó là một phần của quá trình.
Không ai luôn đúng. Đầu tư luôn chứa đựng sự không chắc chắn. Đầu tư không phải là tìm kiếm sự hoàn hảo, mà là kiếm nhiều hơn mất trong một khoảng thời gian.
Càng sớm cắt lỗ, càng tốt. Giữ vị thế lỗ thường có nghĩa là có vấn đề ở một khâu nào đó, có thể là chọn sai thời điểm, chọn sai cổ phiếu, hoặc môi trường thị trường không thuận lợi.
Ngoài ra còn có chi phí cơ hội. Nếu vốn bị lỗ, không thể dùng để đầu tư vào lĩnh vực khác. Những khoản vốn đó có thể dùng hiệu quả hơn ở nơi khác. Học cách cắt lỗ nhanh là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong đầu tư.
Tham khảo: Sổ tay giao dịch tiền điện tử: Tổng quan 25 sự thật khốc liệt
