“Vàng của người nghèo”, không còn rẻ nữa!

Tác giả: Ý nghĩa của nghiên cứu, Wall Street Journal

Trước đây, lý do tại sao bạc được gọi là “vàng của người nghèo” không phải vì nó thực sự rẻ, mà bởi vì thị trường chưa từng coi trọng tính khan hiếm của nó một cách nghiêm túc.

Nguồn cung dồi dào, tồn kho linh hoạt, mục đích sử dụng phân tán — trong một thời gian dài, thị trường tin tưởng rằng: bất kể nhu cầu biến động ra sao, bạc luôn có thể được bổ sung nhanh chóng. Chính vì vậy, nó có thể được giao dịch như một bóng của vàng nhiều lần, nhưng hầu như chưa từng được phân bổ một cách nghiêm túc.

Nhưng tiền đề này đã bị thực tế phá vỡ.

Kể từ năm 2021, thị trường bạc toàn cầu liên tục thiếu hụt vật chất trong nhiều năm liên tiếp. Khác với những căng thẳng ngắn hạn do chu kỳ tài chính thúc đẩy như trước đây, lần này thiếu hụt đến trực tiếp từ phía ngành công nghiệp: nhu cầu bạc trong các lĩnh vực quan trọng như quang điện, điện khí hóa, điện tử cao cấp cùng với đó là cung gần như không thể tăng tốc.

Nguy hiểm hơn, hệ thống cung bạc phản ứng với tín hiệu giá cả rất chậm chạp.

Hơn 70% sản lượng bạc toàn cầu đến từ các sản phẩm phụ của các kim loại khác, chu kỳ sản xuất do đồng, chì, kẽm quyết định, chứ không phải giá bạc. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi giá tăng, nguồn cung cũng khó mở rộng nhanh chóng; khi dự trữ bị tiêu hao liên tục, thị trường không còn đối mặt với biến động ngắn hạn nữa, mà là hạn chế liên tục.

Chính vào thời điểm này, bạc bắt đầu thực sự thoát khỏi câu chuyện “vàng của người nghèo”. Nó không còn chỉ là sự thay thế rẻ tiền khi vàng tăng giá nữa, mà đang trở thành một loại vật liệu liên tục bị tiêu thụ bởi các ngành công nghiệp then chốt, khó có thể thay thế.

(Giá bạc đang tiến gần mức 100 USD/ounce, vào tháng 10 năm ngoái, giá bạc chỉ là 50 USD/ounce, sau 3 tháng đã gần như gấp đôi.)

1. “Khủng hoảng vai trò” của bạc: Giữa vàng và kim loại công nghiệp

Để hiểu tại sao bạc bị định giá thấp trong thời gian dài, trước tiên cần hiểu về “khủng hoảng vai trò” của nó.

Trong hệ thống hàng hóa lớn hiện đại, tài sản có thể chia thành hai loại:

Một là tài sản dựa trên tín dụng, điển hình là vàng. Giá trị của vàng không bắt nguồn từ mục đích sử dụng trong công nghiệp, mà từ hệ thống tín dụng và nhu cầu dự trữ. Ngay cả trong những năm nhu cầu yếu nhất, lượng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu vẫn chiếm khoảng 15%–25% tổng nhu cầu hàng năm, cung cấp một nền tảng giá ổn định.

Loại thứ hai là tài sản tăng trưởng, như đồng, dầu thô, quặng sắt. Các kim loại này gần như không có đặc tính tài chính, giá của chúng chủ yếu do chu kỳ kinh tế, đầu tư hạ tầng và sản xuất quyết định.

Trong khi đó, bạc lại nằm chính xác giữa hai loại này.

Theo “World Silver Survey 2025”, năm 2024, tổng nhu cầu bạc toàn cầu đạt 1.164 triệu ounce (khoảng 36.2 nghìn tấn), trong đó:

Nhu cầu công nghiệp 681 triệu ounce, chiếm khoảng 58%;

Nhu cầu trang sức và bạc dùng trong đồ bạc 263 triệu ounce, chiếm khoảng 23%;

Nhu cầu đầu tư (thanh bạc, tiền xu bạc, ETF) khoảng 191 triệu ounce, chiếm khoảng 16%.

Vấn đề là, mô hình hành vi của ba loại nhu cầu này hoàn toàn khác nhau:

Nhu cầu công nghiệp phụ thuộc vào chu kỳ ngành, nhu cầu trang sức rất nhạy cảm với giá cả, còn nhu cầu đầu tư dễ dàng biến động theo tâm lý vĩ mô.

Cấu trúc phân chia này khiến bạc lâu dài thiếu một điểm định giá ổn định, duy nhất và chi phối.

Kết quả thể hiện rõ qua giá cả, đó là bạc lâu dài bị bắt buộc phải phụ thuộc vào định giá của vàng.

Một chỉ số trực quan là tỷ lệ vàng bạc. Trong nửa thế kỷ qua, trung tâm của tỷ lệ vàng bạc nằm trong khoảng 55–60; nhưng trong giai đoạn 2018–2020, chỉ số này từng vượt qua 90, thậm chí gần 120 trong thời điểm dịch bệnh căng thẳng nhất.

Ngay cả trong bối cảnh nhu cầu công nghiệp bạc năm 2024 đạt đỉnh lịch sử, tỷ lệ vàng bạc vẫn duy trì trong khoảng 80–90, cao hơn đáng kể so với trung bình dài hạn.

Điều này không có nghĩa bạc “hết giá trị”, mà là thị trường vẫn đang định giá bạc theo logic tài chính của vàng.

2. Định vị lại bạc: Từ “phân tán mục đích sử dụng” sang “bị khóa chặt trong ngành công nghiệp”

Thay đổi thực sự không bắt đầu từ thị trường tài chính, mà âm thầm diễn ra từ phía ngành công nghiệp.

Tóm gọn sự thay đổi hiện tại: bạc đang chuyển từ một kim loại công nghiệp phân tán mục đích sử dụng, sang một vật liệu chức năng bị khóa chặt trong các ngành công nghiệp then chốt.

1. Quang điện: Bạc lần đầu tiên trở thành “không thể thiếu”

Quang điện là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong sự thay đổi cấu trúc nhu cầu bạc.

Năm 2015, lắp đặt mới toàn cầu của các hệ thống quang điện khoảng 50GW; đến năm 2024, con số này đã vượt quá 400GW, tăng hơn 8 lần trong chưa đầy 10 năm.

Ngành công nghiệp thực sự đang tiếp tục “loại bỏ bạc”. Lượng bạc dùng cho mỗi watt giảm từ khoảng 0.3 gram ban đầu xuống còn khoảng 0.1 gram trong công nghệ hiện tại.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quy mô lắp đặt còn vượt xa mức giảm tiêu thụ trên mỗi đơn vị.

Theo “World Silver Survey 2025”, năm 2024, nhu cầu bạc thực tế trong ngành quang điện đạt 198 triệu ounce, tăng hơn 1.6 lần so với năm 2019, chiếm khoảng 17% tổng nhu cầu bạc toàn cầu.

Quan trọng hơn, vị trí của bạc trong quang điện không thể “thay thế dễ dàng”. Trong các tiêu chí then chốt như dẫn điện, độ ổn định lâu dài và độ tin cậy, bạc vẫn là lựa chọn tối ưu về tổng thể. Tiến bộ công nghệ thay đổi cách dùng, chứ không thay đổi vị trí.

Điều này giúp bạc lần đầu có một nguồn nhu cầu lớn, tăng nhanh, giá không quá nhạy cảm.

2. Ô tô điện và hạ tầng AI: Không quá lớn về lượng, nhưng khó thay thế cực kỳ cao

Nếu quang điện mang lại quy mô nhu cầu rõ ràng, thì ô tô điện và hạ tầng số hóa lại mang đến sự thay đổi về tính chất nhu cầu.

Một chiếc xe chạy xăng truyền thống trung bình sử dụng khoảng 15–20 gram bạc; trong khi một chiếc xe điện mới, lượng bạc thường từ 30–40 gram.

Trong bối cảnh doanh số ô tô toàn cầu tăng trưởng hạn chế, tỷ lệ xe điện đã từ dưới 3% năm 2019 lên gần 20% năm 2024, tạo ra sự gia tăng cấu trúc về nhu cầu bạc.

Song song đó, nhu cầu bạc trong các trung tâm dữ liệu, máy chủ AI và thiết bị điện tử cao cấp thể hiện nhiều hơn tính không thể thay thế chứ không phải lượng tiêu thụ tuyệt đối.

Năm 2024, nhu cầu bạc trong các lĩnh vực điện và điện tử đạt 461 triệu ounce, liên tục lập kỷ lục mới trong nhiều năm.

Các ứng dụng này ít nhạy cảm với giá cả, nhưng cực kỳ nhạy cảm với độ ổn định của nguồn cung.

3. Thực tế về cung: Bạc không phải kim loại “tăng giá là có thể tăng sản lượng”

Khác biệt rõ ràng giữa tính chắc chắn của nhu cầu và tính cứng của cung là ở chỗ:

Năm 2024, sản lượng bạc toàn cầu khoảng 820 triệu ounce, tăng trưởng chưa đến 1%.

Quan trọng hơn, hơn 70% sản lượng bạc toàn cầu đến từ các sản phẩm phụ, chủ yếu dựa vào khai thác chì, kẽm, đồng và vàng. Cấu trúc này gần như không thay đổi trong hai thập kỷ qua.

Sản lượng bạc nguyên khai chỉ khoảng 228 triệu ounce, chiếm chưa đến 30%, và vẫn trong xu hướng giảm dài hạn.

Điều này có nghĩa là, sản lượng bạc không do giá bạc quyết định, mà do chu kỳ đầu tư của các kim loại cơ bản quyết định.

4. Từ thiếu hụt theo chu kỳ sang thiếu hụt mang tính cấu trúc

Nhìn lại lịch sử, bạc không phải chưa từng trải qua thị trường tăng giá, nhưng phần lớn các đợt tăng giá trước đây đều là sản phẩm phụ của chu kỳ tài chính.

Điểm khác biệt là, kể từ năm 2021, thị trường bạc đã liên tục thiếu hụt vật chất trong nhiều năm.

Theo “World Silver Survey 2025”, từ 2021 đến 2024, thiếu hụt trung bình hàng năm của bạc toàn cầu khoảng 150–200 triệu ounce, tổng thiếu hụt gần 800 triệu ounce.

Trong khi đó, tồn kho rõ ràng của bạc không đủ lớn. Hiện tại, tồn kho lưu thông toàn cầu chỉ đủ để đáp ứng khoảng 1–1.5 tháng tiêu thụ, thấp hơn nhiều so với mức an toàn 3 tháng thường thấy của các mặt hàng lớn.

Một lượng lớn bạc khi vào các tấm quang điện, thiết bị điện khí và hạ tầng, sẽ rất khó để quay trở lại thị trường lưu thông.

5. Bạc không còn chỉ là bóng của vàng nữa

Bạc không đột nhiên trở nên khan hiếm, mà lần đầu tiên đáp ứng cùng lúc ba điều kiện:

Quy mô nhu cầu thực sự và liên tục

Các mục đích sử dụng then chốt khó thay thế

Tăng trưởng cung hạn chế cao

Trong quá khứ, ba điều này chưa từng xuất hiện cùng lúc.

Khi thị trường vẫn còn dùng “vàng của người nghèo” để hiểu về bạc, chuỗi cung ứng đã bắt đầu xem xét lại nó theo tiêu chuẩn vật liệu chức năng then chốt.

Bạc có thể vẫn sẽ dao động, nhưng điều chắc chắn là, nó đã không còn chỉ là bóng của vàng nữa.

Và đó chính là sự thay đổi nền tảng quan trọng, dễ bị bỏ qua nhất trong đợt tăng giá này.