Chỉ làm việc 11 tháng rồi nghỉ việc, tại sao nhân vật cốt lõi của Quỹ Ethereum lại rời đi lần nữa?

Tác giả: bootly, BitpushNews

Quỹ Ethereum (EF) lại một lần nữa đứng trước ngã rẽ của biến động nhân sự.

Tổng giám đốc điều hành liên kết của Ethereum Foundation, Tomasz Stańczak, tuyên bố sẽ từ chức vào cuối tháng này. Chỉ mới 11 tháng kể từ khi anh cùng Hsiao-Wei Wang thay thế người tiền nhiệm lâu dài Aya Miyaguchi, để thành lập bộ máy lãnh đạo mới vào tháng 3 năm ngoái.

Người kế nhiệm anh sẽ là Bastian Aue. Thông tin công khai về người này rất ít, tài khoản X mới đăng ký được tám tháng, hầu như không có phát ngôn nào. Anh sẽ cùng Hsiao-Wei Wang tiếp tục điều hành tổ chức kiểm soát các nguồn lực và hướng đi cốt lõi của hệ sinh thái Ethereum.

Sự thay đổi nhân sự có vẻ đột ngột này thực ra là kết quả tất yếu của những mâu thuẫn nội bộ trong Quỹ Ethereum, áp lực từ bên ngoài và chiến lược chuyển đổi đang diễn ra đan xen nhau.

Giao phó trong lúc nguy cấp: Một năm đầy biến động

Để hiểu lý do Stańczak rời đi, cần quay lại bối cảnh khi anh nhậm chức.

Đầu năm 2025, cộng đồng Ethereum rơi vào trạng thái lo lắng. Thời điểm đó, sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, thị trường tiền mã hóa chung tăng trưởng, Bitcoin liên tục lập đỉnh mới, các chuỗi cạnh tranh như Solana phát triển mạnh mẽ, trong khi giá ETH lại khá yếu, khiến Quỹ Ethereum trở thành mục tiêu chỉ trích.

Chỉ trích chủ yếu hướng về người điều hành hiện tại, Miyaguchi. Cộng đồng nhà phát triển phàn nàn rằng quỹ và các nhà xây dựng tuyến đầu bị rạn nứt nghiêm trọng, chiến lược thiếu rõ ràng, việc thúc đẩy Ethereum chưa đủ mạnh. Có ý kiến cho rằng quỹ quá “làm vừa đủ”, với thái độ hòa nhã, tự nhận là “đồng bộ” thay vì “lãnh đạo”, đang khiến Ethereum mất lợi thế cạnh tranh ban đầu.

Là “mẹ trung ương” của Ethereum, quỹ không nên chỉ làm “tự quản”, mà cần có các bước đi mạnh mẽ hơn.

Trong bối cảnh đó, Miyaguchi rút lui khỏi vị trí điều hành, chuyển sang Hội đồng quản trị. Stańczak và Wang được giao phó nhiệm vụ, đứng ra đảm nhận vai trò trung tâm.

Stańczak không phải là người mới đến. Anh là sáng lập Nethermind, một trong những client thực thi cốt lõi của hệ sinh thái Ethereum, đóng vai trò then chốt trong xây dựng hạ tầng. Anh hiểu công nghệ, có kinh nghiệm khởi nghiệp, và thấu hiểu các điểm đau của cộng đồng.

Theo lời anh, khi nhậm chức, anh nhận được chỉ thị rõ ràng: “Cộng đồng đang phản ánh — các anh quá rối rắm, cần tập trung hơn, đẩy nhanh hơn để đối phó với thời điểm then chốt này.”

Trong năm đó, anh đã làm gì?

Cặp đôi Stańczak và Wang thực sự đã mang lại những thay đổi rõ rệt.

Thứ nhất là hiệu quả tổ chức. Quỹ cắt giảm 19 nhân viên, tinh giản bộ máy, cố gắng thoát khỏi danh nghĩa quan liêu. Trọng tâm chiến lược từ Layer 2 trở về Layer 1, rõ ràng nhấn mạnh mở rộng quy mô mạng chính Ethereum, không để các Layer 2 tự do hoạt động riêng rẽ. Tốc độ nâng cấp rõ ràng nhanh hơn, tiến trình EIP được thúc đẩy quyết đoán hơn trước.

Thứ hai là thái độ. Quỹ bắt đầu phát hành loạt video trên mạng xã hội, chủ động giải thích về lộ trình kỹ thuật và hướng phát triển của Ethereum. Phương thức giao tiếp “đi ra ngoài” này khác hẳn hình ảnh trước đây khá kín đáo, bí ẩn.

Về chiến lược, Stańczak thúc đẩy một số hướng mới: bảo vệ quyền riêng tư, đối phó mối đe dọa của tính toán lượng tử, hợp nhất AI với Ethereum. Đặc biệt về AI, anh rõ ràng nhận thấy xu hướng “hệ thống đại diện” và “phát hiện hỗ trợ AI” đang định hình lại thế giới.

Về tài chính, quỹ bắt đầu thảo luận về quản lý ngân sách minh bạch hơn và phân bổ nguồn lực rõ ràng hơn, nhằm đáp ứng các câu hỏi về hiệu quả sử dụng quỹ.

Vitalik Buterin nhận xét về Stańczak: “Anh ấy đã giúp nâng cao đáng kể hiệu quả của nhiều bộ phận trong quỹ, khiến tổ chức phản ứng với thế giới bên ngoài linh hoạt hơn.”

Ẩn ý trong tuyên bố từ chức

Chỉ chưa đầy một năm, sao lại rời đi?

Tuyên bố từ chức của Stańczak khá chân thành, đôi chỗ còn mang tính suy nghĩ sâu xa. Anh đưa ra một số điểm chính:

Thứ nhất, anh cho rằng Ethereum Foundation và toàn bộ hệ sinh thái “đang trong trạng thái khỏe mạnh”. Đến lúc chuyển giao rồi.

Thứ hai, anh muốn trở lại làm “nhà xây dựng sản phẩm thực thụ”, tập trung vào sự kết hợp giữa AI và Ethereum. Anh nói cảm xúc hiện tại của mình gần như thời điểm thành lập Nethermind năm 2017.

Thứ ba, và cũng đáng chú ý nhất: “Ban lãnh đạo quỹ ngày càng tự tin vào khả năng tự quyết, tự kiểm soát nhiều hơn các công việc. Theo thời gian, khả năng thực thi độc lập của tôi trong quỹ giảm đi. Nếu tiếp tục ở lại, đến năm 2026 tôi chỉ còn là người chờ bàn giao.”

Câu nói này ẩn chứa hai ý nghĩa: Một là đội ngũ lãnh đạo mới đã hình thành động lực tự thúc đẩy; hai là quyền lực thực tế của anh có thể đang bị thu hẹp: đối với người quen tự mình hành động, có tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ như anh, cảm giác này rõ ràng không phù hợp.

Anh còn đề cập: “Tôi biết hiện nay nhiều ý tưởng về AI đại diện còn chưa trưởng thành, thậm chí vô dụng, nhưng chính những thử nghiệm kiểu trò chơi này đã định hình tinh thần sáng tạo của Ethereum thời kỳ đầu.”

Câu này phần nào mang tính phê phán gián tiếp về thực trạng: khi tổ chức ngày càng “chín chắn”, quyết định ngày càng “ổn định”, thì tinh thần thử nghiệm, bạo dạn của thời kỳ sơ khai liệu có bị mất đi?

Việc Stańczak rời đi, về mặt cá nhân là lựa chọn, nhưng đằng sau đó là những khó khăn lâu dài của Ethereum Foundation.

Tổ chức này từ khi ra đời đã đứng ở vị trí khó xử. Về lý thuyết, Ethereum là phi tập trung, quỹ không nên trở thành trung tâm quyền lực ra quyết định. Nhưng thực tế, quỹ kiểm soát lượng lớn vốn, nguồn lực phát triển cốt lõi, tiếng nói trong điều phối hệ sinh thái, về khách quan đảm nhận vai trò “mẹ trung ương” và “cơ quan hoạch định”.

Chính sự mâu thuẫn này khiến quỹ lâu dài rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: làm nhiều quá thì bị chỉ trích là tập trung hóa; làm ít quá thì bị chê là không hành động. Miyaguchi thiên về vai trò “đồng bộ”, kết quả là bị chỉ trích yếu đuối; Stańczak cố gắng chuyển sang vai trò “thực thi”, hiệu quả rõ ràng tăng lên, nhưng quyền lực nội bộ tổ chức tự nhiên sẽ tập trung hơn.

Tuyên bố từ chức của anh chính là thể hiện rõ ràng của mâu thuẫn này: khi tổ chức trở nên hiệu quả hơn, quyết định nhanh hơn, thì không gian cá nhân của các sáng lập viên lại bị thu hẹp. Đối với một tổ chức phải cân bằng giữa “tinh thần phi tập trung” và “hiệu quả thị trường”, xung đột nội bộ kiểu này gần như không thể tránh khỏi.

Người thay thế Stańczak là Bastian Aue là ai?

Thông tin công khai rất ít. Chính anh mô tả trên X rằng, trước đó anh phụ trách “các công việc khó đo lường nhưng cực kỳ quan trọng” trong quỹ: hỗ trợ quản lý quyết định, giao tiếp với các trưởng nhóm, xem xét ngân sách, định hướng chiến lược, thiết lập ưu tiên — phong cách khiêm tốn này khác hẳn phong thái doanh nhân của Stańczak.

Trong phát biểu nhận nhiệm, Aue nói: “Tôi dựa trên các nguyên tắc về một số đặc tính của những gì chúng tôi đang xây dựng để đưa ra quyết định. Sứ mệnh của quỹ là đảm bảo xây dựng hạ tầng thực sự không cần phép, dựa trên tinh thần hacker mã hóa — để mọi người có thể tiếp cận và sử dụng.”

Câu này nghe có vẻ giống phong cách ngôn ngữ của Miyaguchi hơn: nhấn mạnh nguyên tắc, tinh thần, sự phối hợp chứ không phải chỉ huy.

Liệu điều này có nghĩa quỹ sẽ điều chỉnh lại hướng đi, từ “thực thi quyết liệt” trở lại “phối hợp dựa trên nguyên tắc”? Còn phải chờ xem.

Ethereum đang trong trạng thái mơ hồ

Việc Stańczak rời đi đúng vào thời điểm Ethereum đang bàn thảo một loạt đề xuất quan trọng. Theo anh tiết lộ, quỹ sắp phát hành một số tài liệu then chốt, bao gồm kế hoạch cụ thể của “Ethereum tối giản” (Lean Ethereum), lộ trình phát triển tương lai, cơ chế phối hợp DeFi, v.v.

Trong đó, đề xuất “Ethereum tối giản” bị một số thành viên cộng đồng gọi vui là “thời kỳ giảm cân của Ethereum” — nhằm đơn giản hóa giao thức, giảm tải, để mạng chính hoạt động hiệu quả hơn.

Các hướng đi này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của Ethereum trong những năm tới. Và việc thay đổi người điều hành trung tâm lúc này rõ ràng làm tăng tính không chắc chắn cho các đề xuất đó.

Trong bối cảnh lớn hơn, Ethereum đang đối mặt với nhiều thử thách: cạnh tranh từ các chuỗi hiệu năng cao như Solana, vấn đề phân mảnh Layer 2, câu chuyện hợp nhất AI và blockchain, cùng tâm lý thị trường tiền mã hóa biến động ảnh hưởng đến dòng vốn và sự chú ý của cộng đồng.

Ngay ngày Stańczak tuyên bố rời đi, ETH đã giảm xuống mức 1800 USD. Nếu tiếp tục giảm dưới mức này, một thực tế khó xử sẽ lộ diện: lợi nhuận tổng hợp từ ETH có thể thấp hơn lãi suất tiền mặt USD.

Chuyển đổi đơn giản hơn: Tháng 1 năm 2018, ETH lần đầu chạm 1400 USD. Theo lạm phát cộng dồn của CPI Mỹ, đến tháng 2 năm 2026, giá trị này tương đương khoảng 1806 USD.

Nói cách khác, nếu một nhà đầu tư mua ETH vào năm 2018 và giữ nguyên đến nay, chưa từng tham gia staking, thì sau tám năm, không những không có lãi, còn thua xa việc gửi tiền vào ngân hàng lấy lãi.

Với những người đã tin tưởng suốt thời gian qua, câu hỏi thực sự không phải là “đội nào thắng trong cuộc chiến lộ trình”, mà là: còn có thể chịu đựng được bao lâu?

Điều duy nhất có thể chắc chắn là: tổ chức trung tâm kiểm soát một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất của thế giới tiền mã hóa này vẫn đang trong quá trình tìm kiếm vị trí trong ngành công nghiệp luôn biến đổi nhanh chóng, và con đường này chắc chắn sẽ không yên bình.