Tại sao lộ trình “tập trung vào Rollup” của Ethereum lại thất bại? Từ nội chiến không ngừng, mất cân bằng trong khuyến khích đến việc các nhà phát triển cốt lõi bỏ đi, bài viết sắc sảo này phân tích cách Ethereum tự tiêu hao và thụt lùi từng bước—ngay cả Paradigm, những tín đồ hàng đầu cũng đã chạy đi xây dựng L1. Bài viết dựa trên bài của Pavel Paramonov có tựa đề “What happened to ethereum?”, do Động Quân tổng hợp, dịch và viết lại.
（Tiền đề: Vitalik: L2 đã qua thời “trụ cột mở rộng quy mô của Ethereum”! Ba đội lớn Base, Optimism, Arbitrum cùng phản hồi）
（Bổ sung nền: Quỹ Ethereum công bố lộ trình Strawmap: Bảy lần nâng cấp hướng tới TPS hàng nghìn, phòng chống lượng tử, bảo mật riêng tư nguyên bản đều được đưa vào）
Mục lục bài viết
Toggle
- Lộ trình trung tâm Rollup—Lời hứa đẹp đẽ, thực tế khốc liệt
- Tư duy công nghệ vượt qua nhu cầu người dùng
- Cạm bẫy nằm ở logic tài chính phía sau
- Hệ quả dây chuyền của lộ trình Rollup
- Quỹ Ethereum (EF)—Người dẫn đường thiếu phương hướng
- Thiếu động lực tài chính… lại một lần nữa
- Không khoan nhượng với khả năng thích ứng—lời biện hộ cứ lặp lại
- Thay đổi—Có thể đã quá muộn, nhưng ít nhất đã bắt đầu
Nguồn cảm hứng của bài viết chủ yếu đến từ các tweet gần đây của Vitalik về thực trạng thị trường và sự thay đổi. Dù toàn thị trường chung đều giảm sút, rất khó để đổ lỗi cho một cá nhân duy nhất, tôi cũng không có ý đó.
Tôi từng hợp tác chặt chẽ với nhiều đội Ethereum, đại diện cho các quỹ rủi ro đầu tư vào nhiều giao thức xây dựng trên Ethereum, nhìn chung là những người nhiệt thành ủng hộ Ethereum và hệ sinh thái EVM.
Đáng tiếc thay, giờ tôi không thể nói những điều đó nữa, vì Ethereum dường như đã mất phương hướng—và nhiều người cũng cảm nhận như vậy.
Ở đây không bàn về xu hướng giá ETH, nhưng có một thực tế không thể tránh khỏi: đồng tiền mã hóa lớn thứ hai toàn cầu này thể hiện rất bất ổn. Dù thị trường toàn cầu đi theo chiều hướng nào, ETH trông như một stablecoin đang mất neo.
Bài viết này nhằm khám phá chuyện gì đã xảy ra với Ethereum trong những năm qua, và tại sao ngày càng nhiều người mất niềm tin. Ethereum không phải thua Solana hay các đối thủ khác—mà là thua chính nó.
Lộ trình trung tâm Rollup—Lời hứa đẹp đẽ, thực tế khốc liệt
Khi Ethereum ra mắt lộ trình lấy Rollup làm trung tâm, hầu hết mọi người đều phấn khích. Thời đó, kế hoạch là: Rollup (và Validiums) sẽ đảm nhận vai trò mở rộng quy mô, các giao dịch của người dùng cuối sẽ diễn ra trên Rollup, còn Ethereum sẽ tập trung làm lớp xác thực—tức trở thành L1 phục vụ Rollup chứ không phải L1 trực tiếp hướng tới người dùng.
Phát triển Rollup nhanh hơn và dễ hơn nhiều so với phát triển L1, vì vậy viễn cảnh “hàng nghìn Rollup” dường như trong tầm tay, triển vọng tươi sáng.
Nhưng kết quả thế nào? Hầu như mọi khâu đều gặp trục trặc.
Tranh cãi không ngừng, tư duy ý thức hệ vượt quá nhu cầu thực tế, nội bộ cộng đồng liên tục đối đầu, khủng hoảng danh tính, cộng thêm việc bỏ lỡ thời điểm từ bỏ “lộ trình trung tâm Rollup”.
Trong cộng đồng, nhiều người từng xem Max Resnick là kẻ vô năng gây rối, nhưng cuối cùng lại phát hiện ông ấy đúng gần như mọi chuyện. Trong thời gian làm việc tại Consensys, Max đã đề xuất nhiều ý kiến về hướng đi của Ethereum, nhưng chỉ nhận về chỉ trích, gần như không có ai ủng hộ.
Điểm cao trào kỳ quặc nhất là, toàn ngành bắt đầu tranh luận xem một L2 nào đó có thực sự là “Ethereum” hay không:
Ý kiến A: “Base là phần mở rộng của Ethereum, chúng tôi đã đóng góp lớn cho hệ sinh thái Ethereum.”
Ý kiến B: “Base không phải phần mở rộng của Ethereum, nó là một thực thể độc lập.”
Chúng ta đang tranh luận cái gì vậy?
Thật ra, đó không phải là tranh luận, mà là cuộc đối đầu ý thức hệ giữa hai nhóm nhỏ, cố chứng minh ai đúng ai sai. Chúng ta không cần nội chiến (PvP), mà cần mở rộng ra ngoài (PvE). Hiểu rằng, đây không phải là cuộc đấu của cá nhân, mà là chung tay đối mặt với vấn đề và tương lai.
Đáng tiếc thay, quá nhiều người thích chiến thắng tinh thần hơn là xem xét khả năng mình sai.
Tư duy công nghệ vượt quá nhu cầu người dùng
Based Rollups, Booster Rollups, Native Rollups, Gigagas Rollups, Keystore Rollups… cái nào tốt hơn, xu hướng tương lai ra sao, chúng liên kết thế nào? “Loại này mới là tương lai”, “Không, loại kia mới đúng”.
Tất cả những tranh luận này… kết quả vẫn là Arbitrum và Base tiếp tục chiếm ưu thế.
Công nghệ vượt trội mang lại lợi thế, nhưng khi so sánh “táo với lê” hay “cam với quýt”, sự khác biệt biến mất. Chúng quá giống nhau, đến mức người dùng không cảm nhận được gì. Ngoài bong bóng, chẳng ai quan tâm. Thêm một precompile, bớt một precompile—bạn không thể chiến thắng vì điều đó.
“Chúng tôi thực sự ‘đồng bộ với Ethereum’ (Ethereum-aligned), chúng tôi có lợi thế, rất gần gũi với Ethereum, thể hiện giá trị cốt lõi, người dùng sẽ chọn chúng tôi.”
Nhưng tôi muốn hỏi: Những giá trị đó là gì? Và có bao nhiêu người dùng sẵn sàng ủng hộ?
@0xFacet trở thành Rollup đạt Stage 2 đầu tiên, được xem là hình mẫu “đồng bộ với Ethereum”. Nhưng họ ở đâu? Người dùng, nhà phát triển, những người ủng hộ hệ sinh thái Ethereum hô hào ủng hộ đâu rồi?
Tôi không có thành kiến với Facet, cũng tôn trọng người sáng lập. Nhưng những ai luôn nói chúng ta cần nhiều “Stage 2” Rollup thì đã đi đâu rồi?
Động lực tài chính mạnh hơn nhiều so với động lực công nghệ. Tôi từng là fan của Taiko, đặc biệt là nghiên cứu về Based Rollups. Mô hình này có nhiều lợi ích: chống kiểm duyệt tốt hơn, trung lập hơn, không có rủi ro sập trình xác thực, các xác thực viên L1 kiếm nhiều tiền hơn.
Cạm bẫy nằm ở logic tài chính phía sau
Bạn không thể ép người ta từ bỏ thu nhập vì lý do “đồng bộ”.
Arbitrum từng hứa hẹn về một trình sắp xếp phi tập trung, Scroll, Linea, zkSync, Optimism cũng vậy. Kết quả thế nào? Những trình sắp xếp đó đâu rồi?
Hầu hết các nhóm Rollup đều ghi trong tài liệu: “Chúng tôi hiện dùng trình sắp xếp tập trung, nhưng trong tương lai có ý định phi tập trung.” Hầu như không ai thực hiện. Metis làm được, nhưng may mắn hay không, thị trường chẳng quan tâm.
Họ có đang chiều lòng các tín đồ ETH chính thống, hứa hẹn quá nhiều không? Đúng. Họ có thực sự muốn phi tập trung trình sắp xếp không? Cũng đúng—nhưng điều đó không khả thi về mặt thương mại.
Coinbase (Base) có nghĩa vụ pháp lý tối đa hóa giá trị cho công ty. Các nhóm khác cũng vậy—tại sao lại tự cắt giảm nguồn thu của chính mình? Điều đó hoàn toàn vô lý.
Khoảng 5% doanh thu của Base chảy về Ethereum. Rollup vốn dĩ không phải phần mở rộng của Ethereum.
Ngày xưa, Taiko từng có thời: phí sắp xếp trả cho Ethereum nhiều hơn cả thu từ giao dịch người dùng. Rõ ràng, mô hình Based Rollups hay bất kỳ “đồng bộ với Ethereum” nào chỉ khả thi khi nhóm sẵn sàng hy sinh thu nhập.
Tôi không xem nhẹ tầm quan trọng của phi tập trung, an toàn, không cần phép. Nhưng khi mục tiêu duy nhất là “đúng về mặt ý thức hệ” chứ không phải “tập trung vào người dùng”, mọi thứ đều mất ý nghĩa.
Không có gì ngạc nhiên, điểm yếu này cùng lời hứa “đồng bộ với Ethereum” đã thu hút nhiều nhà đầu cơ.
Hệ quả dây chuyền của lộ trình Rollup
Eclipse, Movement, Blast, Gasp (Mangata), Mantra—những giao thức này chưa từng xây dựng cho tương lai dài hạn. Dưới vỏ bọc “đồng bộ với Ethereum”, làm cho Ethereum tốt hơn, mang SVM vào Ethereum… rất dễ dàng.
Chúng đều “lặng lẽ rút lui” ở mức độ nào đó. Tất cả các Rollup đều nhận ra token của mình gần như vô dụng—bởi phí thanh toán bằng ETH, token của chính họ hầu như không có giá trị thực. Nhà đầu cơ đã nhận ra một điều: bạn có thể tạo ra nhiều cơn sốt quanh câu chuyện trung tâm của Rollup, rồi bán tháo token vô giá trị cho nhà đầu tư nhỏ lẻ để kiếm lời.
Ethereum chưa từng thừa nhận Polygon là L2 thực sự, dù họ đóng vai trò quan trọng trong duy trì giá trị ETH. Nếu bạn tin rằng Rollup là phần mở rộng “văn hóa” của Ethereum, tại sao không công nhận một dự án liên kết chặt chẽ về an toàn và sử dụng với Ethereum?
Polygon trong đợt bull năm 2021 cực kỳ quan trọng đối với Ethereum, góp phần lớn vào sự tăng trưởng của ETH như một tài sản. Nhưng đúng vậy—nó không phải L2, nên không xứng đáng nhận sự tán thưởng của cộng đồng Ethereum. Nếu Polygon là một L1, giá trị của nó sẽ cao hơn nhiều.
Thậm chí, các VC hàng đầu như Paradigm, người có thể nói là đóng góp lớn nhất cho hệ sinh thái Ethereum, thậm chí tự phát triển L2 (Ithaca), cũng đã chuyển sang hợp tác với Stripe để phát triển L1 (Tempo).
Khi các tín đồ hàng đầu của bạn bắt đầu xây dựng đối thủ cạnh tranh, chứng tỏ bạn đã làm gì đó sai rồi.
Quỹ Ethereum (EF)—Người dẫn đường thiếu phương hướng
Dù Ethereum về mặt kỹ thuật là phi tập trung, nhưng về văn hóa lại tập trung cao quanh Vitalik. Nhóm cốt lõi của Ethereum thực sự tồn tại—như người ta nói, để thành công, bạn cần gây chú ý của Vitalik và vài VC có ảnh hưởng.
Tôi không yêu cầu mọi người phải đồng tình với từng lời của Vitalik, nhưng quan điểm của ông ấy gần như định nghĩa điều gì có lợi, điều gì có hại cho Ethereum—và rất khó để chống lại.
Đầu tiên là câu chuyện “Tiền siêu âm” (Ultrasound Money). Sau EIP-1559 và Merge, mô hình kinh tế ETH từng mang tính giảm phát, người ta nghĩ nó sẽ là nơi lưu trữ giá trị tốt hơn Bitcoin. Nhưng đến 2024, tỷ lệ lạm phát hàng năm của ETH đã trở thành dương.
Vậy “tiền siêu âm” chỉ tồn tại 3 năm? Không thể nào, điều đó không thể trở thành nơi lưu trữ giá trị. Câu chuyện này đã chết, và chưa từng thành sự thật—bởi ETH vốn dĩ không được thiết kế để làm nơi lưu trữ giá trị, đó là sứ mệnh của Bitcoin, bạn không thể cạnh tranh.
Tiếp theo, Ethereum không thể quyết định token của mình là hàng hóa (do biến động cung và cơ chế staking không phù hợp), hay là cổ phiếu công nghệ (do doanh thu không đủ để duy trì mức định giá của các công ty công nghệ).
Thậm chí còn có người tranh luận ETH không phải tiền thật. Cái quái gì vậy? Chúng ta cần chọn một hướng rõ ràng. Ethereum không thể vừa là tất cả mọi thứ—hoặc có một định hướng toàn cầu rõ ràng, hoặc là tụt lại phía sau.
Thiếu động lực tài chính… lại một lần nữa
Tôi vẫn không thể tưởng tượng nổi, một kỹ sư trưởng như Péter Szilágyi—đóng góp cho Ethereum từ những ngày đầu, giúp Ethereum đạt giá trị 450 tỷ đô la—lương chỉ khoảng 10 vạn USD mỗi năm. Người từng giúp xây dựng Ethereum từ con số 0, đạt đỉnh cao như vậy, chỉ nhận lương bằng 0.0001% giá trị thị trường.
Trong lịch sử crypto, ít có giao thức nào thành công và ảnh hưởng như vậy (chỉ sau Bitcoin), mà lại không có bất kỳ phần thưởng hay cổ phần nào. Sau lưng câu chuyện phi tập trung, mã nguồn mở, không phép tắc, dễ biện hộ: “Chúng tôi không làm để kiếm tiền, mà để tiến bộ.”
Nhưng bạn phải có động lực để giữ chân những chiến binh trung thành nhất, nếu không họ sẽ rời đi, hoặc âm thầm làm việc cho các dự án khác.
Péter đã rời đi, Danny Ryan cũng vậy, Dankrad Feist thẳng thừng sang Tempo.
Justin Drake và Dankrad nhận lời làm cố vấn cho EigenLayer năm 2024, được phân phát token—kết quả là cộng đồng bắt đầu ghét họ.
Những người trong EF, nhận lương “hạt lúa” (so với FAANG và các phòng thí nghiệm AI), chỉ vì kiếm được tiền, giúp một giao thức muốn làm Ethereum tốt hơn (dù không phải Ethereum chính thức)—bị tấn công.
Nếu bạn là người trung thực, cần cù trong Ethereum, thì bạn bị tước đi quyền kiếm tiền, bị kỳ vọng làm việc như nô lệ để được “công nhận” trong cộng đồng.
EF liên tục bán ETH để duy trì hoạt động và nghiên cứu. Nhưng có lẽ… nên trả lương đủ cho các nhà nghiên cứu của họ trước đã?
Không khoan nhượng với khả năng thích ứng—lời biện hộ cứ lặp lại
“Ngày đầu tiên. Ethereum sẽ chiến thắng. Chuỗi khối phi tập trung có thời gian hoạt động cao nhất.” Chúng ta nghe những câu này hàng ngày, như thể đó là lý do để biện hộ cho Ethereum.
Đúng vậy, Ethereum đắt và chậm—nhưng chúng ta có Rollup, dùng Rollup đi, Rollup chính là Ethereum!
Đúng vậy, giá ETH yếu—nhưng Ethereum có cộng đồng nhà phát triển lớn nhất, chúng ta có nền tảng vững chắc, nhu cầu sẽ đến!
Ethereum là chuỗi phi tập trung nhất! Solana rác rưởi, không có đa dạng khách hàng.
Mạng Ethereum hoạt động 100%! Solana rác, nhiều lần downtime.
Hoạt động của mạng Ethereum thấp hơn Solana—đó là vì hoạt động của Solana toàn là spam, meme, cá cược. Chúng ta là chuỗi có đạo đức!
Mọi người đã quá quen với những lời biện hộ của cộng đồng.
Cảm giác về Ethereum như một bà già chậm chạp, từ chối đổi mới, nhưng lại chia tiền cho những kẻ ăn bám.
Thay đổi—Có thể đã quá muộn, nhưng ít nhất đã bắt đầu
Trước vài giờ khi tôi sắp hoàn thành bài viết này, Vitalik đăng tweet nói lộ trình trung tâm Rollup đã thất bại, họ cần tìm con đường khác, và mở rộng quy mô cho L1.
Thấy người ta dám thừa nhận sai lầm, điều này cần dũng khí, tôi cảm thấy vui mừng. Nhưng có thể đã quá muộn rồi. Ethereum lại tìm ra con đường dài hạn cần đi, chỉ là tiến trình vẫn chậm.
Gần đây, EF đã có vài thay đổi: ban lãnh đạo mới, minh bạch quỹ, tái cấu trúc R&D. EF bắt đầu tuyển dụng những người trẻ, tài năng như Abbas Khan, Binji, Lou3e về mảng quan hệ nhà phát triển và thị trường.
Nhưng tốc độ thay đổi cần nhanh hơn nữa. Ethereum phải chạy đua để chứng minh tất cả mọi người đều sai.
Chúng ta hãy chờ xem, sau những cải tổ này và sự thay đổi của EF, Ethereum có thể trở lại là một thực thể đầy hứng khởi, chứ không chỉ là niềm tin mù quáng hay nỗi thất vọng lặp đi lặp lại.
